Witaj!

Ten serwis poświecony jest pszczołom. Znajdziesz tutaj informacje dotyczące chorób pszczół i szkodników im zagrażającym. W poszczególnych artykułach znajdziesz informacje jak zapobiegać i zwalczać czynniki niszczące twoją pasiekę.

Witaj!

Ten serwis poświecony jest pszczołom. Znajdziesz tutaj informacje dotyczące chorób pszczół i szkodników im zagrażającym. W poszczególnych artykułach znajdziesz informacje jak zapobiegać i zwalczać czynniki niszczące twoją pasiekę.

Witaj!

Ten serwis poświecony jest pszczołom. Znajdziesz tutaj informacje dotyczące chorób pszczół i szkodników im zagrażającym. W poszczególnych artykułach znajdziesz informacje jak zapobiegać i zwalczać czynniki niszczące twoją pasiekę.

Witaj!

Ten serwis poświecony jest pszczołom. Znajdziesz tutaj informacje dotyczące chorób pszczół i szkodników im zagrażającym. W poszczególnych artykułach znajdziesz informacje jak zapobiegać i zwalczać czynniki niszczące twoją pasiekę.

Witaj!

Ten serwis poświecony jest pszczołom. Znajdziesz tutaj informacje dotyczące chorób pszczół i szkodników im zagrażającym. W poszczególnych artykułach znajdziesz informacje jak zapobiegać i zwalczać czynniki niszczące twoją pasiekę.

 

Flora bakteryjna jelita

Flora bakteryjna jelita prostego występuje w największych ilościach u pszczół zimujących. Przeważają wtedy drobnoustroje z rodzaju Lactobaciłlus, szczególnie L. constellatus. Wydaje się, że zmiana pH treści odbytnicy: zasadowy odczyn (pH 7,5-F7,6) u pszczół świeżo wygryzionych, kwaśny u pszczół starszych (u 12-dniowych robotnic pH = 5,0÷5,1) ma związek z aktywnością drobnoustrojów z rodzaju Lactobaciłlus. Z przewodu pokarmowego matek wyosobniono również Penicillium citrinum, Altermria tenuissima, Aspergillus amstelodami, Hansenula siMcola, Do niedawna uważano, że przewód pokarmowy czerwia oraz świeżo wygryzionych pszczół jest jałowy. Jednakże z chwilą karmienia pyłkiem i miodem ma miejsce postępujące zakażenie przewodu pokarmowego mikroorganizmami, które występują powszechnie w pokarmie. W wielu przypadkach w przewodzie pokarmowym występują również drobnoustroje patogenne, cysty pasożytów, strzępki i zarodniki grzybów patogennych dla pszczół. Pokarm (pyłek, nektar) oraz woda przyniesione przez pszczoły zbieraczki są wykorzystywane do: karmienia czerwia, karmienia matki i pszczół dorosłych, tworzenia zapasów w postaci miodu i pierzgi, produkcji mleczka pszczelego, produkcji wosku. Wymiana przyniesionego nektaru przez robotnice odbywa się bardzo szybko. Badania wykonane z nektarem znakowanym pierwiastkami radioaktywnymi wykazały, że 6 robotnic przekazało radioaktywny nektar w ciągu 3,25 godziny 24 600 pszczołom. Po 27 godzinach radioaktywność stwierdzono u 76% robotnic. Po tym czasie radioaktywność występowała u wszystkich larw karmionych mieszaniną miodu i pyłku.

Gruczoły ślinowe

Z przewodem pokarmowym są związane anatomicznie i czynnościowo trzy rodzaje gruczołów ślinowych: wargi dolnej, gardzielowe oraz żuwaczkowe. Gruczoł wargi dolnej (właściwy gruczoł ślinowy) składa się z pięciu części. Trzy części, tzw. gruczoły tułowiowe, znajdują się w odcinku przednim tułowia, dwie części (gruczoły potyliczne) są usytuowane w okolicy potylicznej głowy. Gruczoły tułowiowe w postaci wydłużonych gron, od których odchodzą drobne przewody, łączą się w grubsze pnie, uchodzące do zbiornika ślinowego. Przewody wyprowadzające gruczołów potylicznych (drobne, pęcherzykowate twory) łączą się we wspólny przewód z przewodem gruczołów tułowiowych. Wspólny przewód ma ujście na wardze dolnej, powyżej nasady języczka. Rola wydzieliny tego gruczołu nie jest dokładnie znana. Gruczoły gardzielowe, parzyste, są usytuowane po bokach gardzieli w odcinku przednim głowy. Są one zbudowane z komórek wydzielniczych, tworzących drobne gronka wokół dużych przewodów. Przewody wyprowadzające gruczołów gardzielowych otwierają się symetrycznie po obydwu stronach gardzieli. Gruczoły gardzielowe są najlepiej rozwinięte u pszczół produkujących mleczko pszczele. U zbieraczek ich wydzielina zawiera inwertazę i amylazę. Brak pyłku oraz niedobór tiaminy i rybofiawiny w pokarmie świeżo wygryzionych pszczół powoduje niedorozwój gruczołów gardzielowych. Gruczoły żuwaczkowe, parzyste, znajdują się w dolnoprzednim odcinku głowy i uchodzą u nasady żuwaczek. Są one najsilniej wykształcone u matek. Wydzielina gruczołów żuwaczkowych matek zawiera feromon I – kwas 9-okta-frans-2-decenowy, feromon II – kwas 9-hydroksy-trans-2-decenowy. Pierwszy z nich wpływa hamująco na rozwój jajników u robotnic, zakładanie mateczników, powoduje zbijanie się pszczół w kłąb w czasie rójki oraz pełni rolę atraktanta seksualnego u trutni. Feromon II stabilizuje tworzenie kłębu i hamuje zakładanie mateczników. W wydzielinie gruczołów robotnic występuje feromon alarmowy. W skład pokarmu pszczół wchodzą węglowodany (miód, nektar, spadź), białka i tłuszcze (pyłek, pierzga, mleczko pszczele), składniki mineralne i witaminy (ryboflawina i tiamina). W procesie trawienia pokarm ulega zwilżaniu, mieszaniu, rozdrabnianiu oraz rozkładowi enzymatycznemu. Substancje proste powstałe na drodze rozkładu enzymatycznego są wchłaniane do hemolimfy ze światła przewodu pokarmowego, głównie z jelita środkowego. Trawienie węglowodanów rozpoczyna się z chwilą zetknięcia pokarmu z wydzieliną gruczołów gardzielowych. Trawienie białek, tłuszczów oraz dalsze trawienie węglowodanów przebiega w jelicie środkowym pod wpływem enzymów wydzielanych przez komórki nabłonka jelitowego. W jelicie tylnym następuje odwodnienie mas kałowych i wtórne wchłanianie składników mineralnych. Dużą rolę, szczególnie w hamowaniu rozwoju drobnoustrojów chorobotwórczych i warunkowo-chorobotwórczych oraz utrzymywaniu homeostazy przewodu pokarmowego odgrywa saprofityczna flora jelitowa. Skład flory jelitowej zmienia się w zależności od postaci rozwojowej (czerw, imago), wieku pszczół (pszczoły nielotne, zbieraczki) i rodzaju pokarmu. Istnieją przy tym wyraźne różnice w składzie flory przewodu pokarmowego u matek i robotnic. Florę przewodu pokarmowego tworzy flora zaadaptowana, stale występująca w treści przewodu pokarmowego oraz flora przypadkowa, obecna u niektórych pszczół, z reguły przez krótki okres. Skład mikroflory przewodu pokarmowego zależy w dużym stopniu od mikroflory wody, roślin miododajnych i pyłkodajnych, występującej na obszarze oblatywanym przez pszczoły.

Układ pokarmowy, trawienie

Przewód pokarmowy pszczoły ma kształt rury. Wyróżnia się w nim trzy odcinki: jelito przednie, środkowe oraz tylne. Jelito przednie i tylne są pochodzenia ektodermalnego. Wyściela je schitynizowany oskórek. Natomiast jelito środkowe jest pochodzenia mezodermałnego. Jelito przednie zaczyna się otworem gębowym, przebiega przez głowę i tułów i kończy w przedniej części odwłoka. W skład jelita przedniego wchodzi: gardziel, przełyk, wole miodne, przedżołądek. Gardziel ma kształt długiego, lejkowatego worka o pofałdowanych, silnie umięśnionych ścianach. Warstwa mięśni poprzecznych w przedniej ścianie gardzieli pełni rolę zwieracza. Zapadaniu się gardzieli zapobiegają dwie chitynowe listewki, ułożone symetrycznie w ściankach bocznych. Na wysokości czułków gardziel przechodzi w przełyk – długą, cienką, elastyczną rurkę, która w przednim odcinku odwłoka rozszerza się w wole miodne. Wole miodne pełni rolę zbiornika pokarmu płynnego i wody. Tu odbywa się mieszanie pokarmu oraz wstępny enzymatyczny rozkład cukrów złożonych pod wpływem enzymów zawartych w ślinie. Pojemność wola miodnego wynosi 57 mm3. Ostatnim odcinkiem jelita przedniego jest przedżołądek. Ma on kształt gruszki z zagiętym pod kątem prostym ogonkiem. Część gruszkowata, która wystaje do światła wola miodnego, składa się z czterech silnie umięśnionych zastawek. Otwierają się one w trakcie przechodzenia pokarmu z wola do jelita środkowego. Stwardniałe brzegi zastawek są zaopatrzone w liczne szczecinki. Tylna część przedżołądka, w formie elastyczpej krótkiej rurki, zwisa wolno w świetle jelita środkowego. Przedżołądek pełni rolę „wentyla” regulującego przejście pokarmu z wola do jelita środkowego oraz rolę sita. Umożliwia on odfiltrowanie części stałych (głównie pyłku) z treści płynnej wola. Jelito środkowe, silnie poprzecznie pofałdowane, koloru brudnoczerwonego, zwinięte w kształcie pętli, wypełnia większą część odwłoka. Długość jelita u pszczół robotnic dochodzi do 10 mm, u matek do 13 mm, u trutni do 19 mm. W nim odbywają się procesy trawienia i wchłaniania. Ściana jelita zbudowana jest z dwóch warstw mięśni podłużnych, warstwy mięśni okrężnych, błony podstawowej i nabłonka palisadowego. Wolną powierzchnię wydłużonych komórek nabłonka pokrywają plazmatyczne pałeczki, przypominające swoim wyglądem rzęski. W warstwie komórek nabłonka występują zachyłki (krypty regeneracyjne), skupienia drobnych komórek, z których odnawiają się złuszczone komórki nabłonka jelita środkowego. Warstwa pałeczkowata nabłonka wytwarza bezstrukturalne, spiralnie zwinięte błony odżywcze (błony perytroficzne). W trakcie wydzielania soków trawiennych komórki jelita środkowego ulegają złuszczeniu i destrukcji. Odczyn treści pokarmowej w jelicie środkowym wynosi 5,6-6,3. Wewnątrz błon trawiennych jest on zasadowy. Jelito tylne składa się z dwóch odcinków: jelita cienkiego, długiej silnie umięśnionej rurki podłużnie prążkowanej oraz jelita prostego, gruszkowatego kształtu, które kończy się otworem odbytowym. Jelito cienkie jest oddzielone od jelita środkowego zastawką. Przechodzenie pokarmu reguluje zwieracz – warstwa mięśni okrężnych cienkiego odcinka jelita przedniego. Doi przedniej części jelita cienkiego otwierają się ujścia cewek wydalniczych. W jelicie prostym wyróżnia się część gruczołową, w której występuje 6 owalnych gruczołów ;rektalnych, ioraz| iczęść tylną. Słabo umięśniona ściana jelita prostego wykazuje dużą elastyczność. Gruczoły rektalne regulują gospodarkę elektrolitową organizmu. Wydzielana przez nie ,katalaza orazi kwaśny odczyn treści odbytnicy (u 12-dniowei pszczoły pH 5,(H5,1) zapobiegają gniciu niestra- wionych części pokarmu. U pszczół przebywających w ulu jelito proste pełni rolę magazynu kału.

Układ mięśniowy i narządy ruchu

Narządy ruchu stanowią trzy pary odnóży i dwie pary skrzydeł. Odnóże składa się z pięciu części, a mianowicie: biodra, krętarza, uda, goleni i pięcioczłonowej stopy zakończonej dwoma pazurkami i przylgą. Na odnóżach występują narządy służące do czyszczenia czułków i zbierania pyłku. Na pierwszej parze nóg znajduje się narząd do czyszczenia czułków, utworzony przez półksiężycowate wycięcie u podstawy pierwszego członu stopy i kolca w dolnym odcinku goleni. Na goleni drugiej pary nóg występuje ostry kolec, służący do usuwania pyłku z koszyczków. Na trzeciej parze nóg występuje koszyczek, szczypce pyłkowe, grzebyczek i szczoteczka. Koszyczek tworzy zagłębienie na zewnętrznej stronie goleni, otoczone długimi, zagiętymi do środka włoskami. Koszyczki występują wyłącznie u robotnic. Służą one do gromadzenia i przynoszenia pyłku. Szczypce pyłkowe tworzy dolna krawędź goleni i górna krawędź pierwszego członu stopy. Rząd kolców na przyśrodkowej stronie goleni nazwano grzebyczkiem. Szczoteczkę tworzy 10 rzędów włosków usytuowanych po stronie przyśrodkowej pierwszego członu stopy. Mięśnie pszczół są zbudowane z włókien poprzecznie prążkowanych. Pęczki mięśni, a nawet poszczególne włókna są porozdzielane przebiegającymi między nimi tchawkami. Wszystkie mięśnie, z wyjątkiem mięśni wprawiających skrzydła w ruch, wykonują ruchy powolne. Dwie pary błoniastych skrzydeł są rozpięte na chitynowych żeberkach. Skrzydła pierwszej pary są większe i bardziej pożyłkowane. Na dolnej ich krawędzi znajduje jię rynienka, która zachodzi na rząd haczyków, umieszczonych na krawędzi przedniej skrzydeł drugiej pary. Ruch skrzydeł umożliwiają mięśnie tułowia. Podczas skurczu mięśni przebiegających od stemitu do tergitu, sklepienie tułowia jest ściągane ku dołowi, w następstwie czego skrzydła unoszą się ku górze. Unoszenie sklepienia tułowia, a tym samym opuszczenie skrzydeł, jest wynikiem skurczu mięśni podłużnych tułowia. Prędkość lotu pszczoły bez ładunku wynosi średnio 45-60 km/h, u pszczoły obciążonej jest trzykrotnie mniejsza.

Okrywa ciała

Ciało pszczoły składa się z trzech zasadniczych części: głowy, tułowia i odwłoka. Jest ono pokryte jednowarstwowym naskórkiem (epidermis), spoczywającym na błonie podstawowej. Komórki naskórka wytwarzają włóknisty oskórek — kutikulę. Badania krystalograficzne wykazały, że występuje w niej chityna w formie alfa, beta i gamma. Poszczególne formy chityny różnią się pofałdowaniem cząsteczki oraz wzajemnym powiązaniem łańcuchów polisacharydowych. W budowie oskórka wyróżnia się trzy warstwy: epikutikulę, egzokutikulę i endokutikulę. Epikutikula, najbardziej zewnętrzna i najcieńsza warstwa oskórka, koloru brunatnego, jest zbudowana z kutikuliny (lipoproteina) oraz substancji o właściwościach tłuszczów. Egzokutikula ma budowę homogenną. Sztywność egzokutikuli nadaje sklerotyna, która wiąże z sobą micelle chitynowe i wypełnia przestrzenie międzymicellarne. Endokutikula składa się z warstw złożonych z mikrofibrylli chityny i homogennych białek. Twardnienie i ciemnienie kutikuli następuje dzięki gromadzeniu pochodnych tyrozyny w białkach wchodzących w skład sklerotyny i kutikuliny. Chityna jest polisacharydem. Nie rozpuszcza się w wodzie, rozpuszczalnikach organicznych, słabych kwasach i zasadach. Pod wpływem hydrolizy stężonymi kwasami mineralnymi uwalniają się z niej polisacharydy, glukozamina i kwas octowy. Egzokutikulę i epikutikulę przenikają liczne spiralne kanaliki. Twarda schitynizowana kutikula stanowi szkielet zewnętrzny. Pofałdowania szkieletu zewnętrznego w formie wewnątrz- szkieletowych mostków i żeberek wzmacniają okrywę ciała. Kształt głowy, charakterystyczny dla matki, robotnic i trutni, ma związek z ułożeniem i wielkością oczu złożonych i budową aparatu gębowego. Głowa pszczoły przypomina swoim wyglądem puszkę, spłaszczoną przednio-tylnie. W jej skład wchodzi pięć ściśle ze sobą zrośniętych, schitynizowanych segmentów. Na głowie można wyróżnić: oczy złożone i przy- oczka, czułki oraz otwór gębowy-z częścią aparatu gębowego. Oczy złożone znajdują się w górno-bocznym odcinku głowy, przyoczka na jej wierzchołku. Parzyste czułki znajdują się pośrodku przedniej części głowy. Każdy czułek składa się z trzonka, nóżki i biczyka. Pełnią one rolę narządów dotyku i czucia. W dolnej części głowy jest usytuowany otwór gębowy otoczony narządami gębowymi typu ssąco-gryzącego. W skład narządu gębowego wchodzą: warga górna w formie wydłużonego prostokąta, który ogranicza otwór gębowy od przodu, nadgębie i podgębie – umożliwiają one zamykanie otworu gębowego, parzyste żuwaczki o szerokiej podstawie i końcach przypominających swoim wyglądem dłuto, parzyste szczęki ściśle połączone z wargą dolną w tzw. zespół wargowo-szczękowy, warga dolna. W jej skład wchodzi podbródek, broda, języczek zakończony tzw. łyżeczką, dwa przyjęzyczki i parzyste głaszczki. Wszystkie narządy gębowe biorą udział w ssaniu pokarmu płynnego, tworząc trąbkę. Narząd gębowy jest najlepiej rozwinięty u robotnic, u których długość trąbki odgrywa ważną rolę w pobieraniu nektaru. U pszczoły środkowoeuropejskiej długość trąbki wynosi 5,95-6,50 mm, u pszczół kaukaskich 7,05-7,27 mm. Głowę z tułowiem łączy krótka, błoniasta szyja w kształcie mankieta wzmocnionego po bokach schitynizowanymi płytkami. Tułów składa się z trzech schitynizowanych segmentów. W każdym segmencie można wyróżnić cztery płytki: płytkę grzbietową (tergit), brzuszną (sternit) oraz dwie symetryczne płytki boczne. Tergity tułowia i pierwszy tergit odwłoka są ze sobą ściśle połączone. Na granicy części grzbietowej i brzusznej drugiego i trzeciego pierścienia tułowia są umocowane skrzydła, w miejscu zaś zetknięcia płytek bocznych ze sternitami pierwszego, drugiego i trzeciego pierścienia tułowia odchodzą trzy pary odnóży. Odwłok składa się z 10 segmentów. Pierwszy segment odwłoka łączy się funkcjonalnie z tułowiem, 8 i 9 segment wchodzą w skład aparatu żądłowego, 10 otacza otwór odbytowy. Półpierścienie brzuszne i grzbietowe poszczególnych segmentów oraz pierścienie odwłoka są połączone ze sobą elastycznymi błonami. Dzięki nim odwłok może zmieniać swoją pojemność. U matek i robotnic koniec odwłoka jest zaopatrzony w żądło. W skład aparatu żądłowego wchodzą płytki i pałeczkowate twory połączone stawami, elastycznymi’błonami i mięśniami Sztylet żądła i dwie połączone z nim szczecinki, łącząc się z krawędziami tworzą kanał jadowy. Z aparatem żądłowym są połączone dwa gruczoły: jadowy i zasadowy. Gruczoł jadowy ma kształt długiej cewki rozwidlającej się na ślepym końcu. W części dolnej przechodzi on w zbiornik jadu. Gruczoł zasadowy jest znacznie mniejszy. U pszczół robotnic na 4, 5, 6 i 7 brzusznym półpierścieniu odwłoka, pod lusterkami woskowymi, występują cztery pary gruczołów woskowych. Są one zbudowane z pojedynczej warstwy komórek, których wydzielina jest wyprowadzana przewodami na lusterka woskowe. Maksymalny rozwój gruczołów woskowych przypada u pszczół 12-H8-dniowych. Między 6 i 7 pierścieniem odwłoka, po stronie grzbietowej znajduje się gruczoł zapachowy utworzony z dużych komórek wydzielniczych (gruczoł Nasonova). Każda komórka jest połączona wąskim chitynowym kanalikiem z powierzchnią oskórka, łączącego 6 i 7 płytkę grzbietową odwłoka. Gruczoł zapachowy produkuje feromony (geraniol, kwas geraniowy, kwas nerolowy i citral). Feromony umożliwiają orientację i wzajemne porozumiewanie s(e pszczół.

Zarys systematyki, anatomii i fizjologii pszczół

Pszczoła miodna (Apis mellifera L.) należy do typu stawonogów (Arthropoda), podtypu tchawkodysznych (Tracheata), gromady owadów (Insecta), podgromady uskrzydlonych (Pterygogenea), rzędu błonkoskrzydłych (Hymenoptera), podrzędu żądłówek (Aculeata), nadrodziny pszczół (Apoidea), rodziny pszczołowatych (Apidae), rodzaju pszczoła (Apis). W skład rodzaju pszczoła wchodzą cztery gatunki: pszczoła miodna (Apis mellifera), pszczoła indyjska (Apis indica), pszczoła olbrzymia (Apis dorsata), pszczoła karłowata (Apis florea), Pszczoła miodna buduje plastry dwustronne z czystego wosku w miejscach okrytych. Gniazdo składa się z kilku plastrów budowanych w położeniu pionowym, równolegle do siebie. Zasklep na komórkach z czerwiem stanowi lekko wypukłe wieczko całkowite. W obrębie gatunku pszczoły miodnej występują liczne podgatunki, rasy i odmiany. Wyodrębnia się kilka grup pszczół miodnych, a mianowicie: grupę pszczół afrykańskich: pszczoła afrykańska, madagaskarska, południowoafrykańska, egipska, algierska, perska, syryjska i cypryjska, grupę pszczół kaukaskich: pszczoła kaukaska szerokołapa, kaukaska wysokogórska i pszczoła krymska, grupę pszczół europejskich. W tej grupie występują cztery najważniejsze podgatunki: pszczoła włoska, kraińska, miodna właściwa i pszczoła stepowa. Pszczoła włoska (Apis mellifera ligustica) jest pszczołą obszarów nizinnych, łagodną, charakteryzuje się względnie niską rojnością i dobrze trzyma się plastrów. Znosi ona stosunkowo dobrze długą zimowolę. Pszczoła kraińska (Apis mellifera carnica) jest zasadniczo pszczołą górską. Odznacza się ona dużą łagodnością, dobrze trzyma się plastrów i dobrze znosi mroźne, długotrwające zimy. Pszczoła miodna właściwa (Apis mellifera mellifera), czyli pszczoła północna, wykazuje stosunkowo małą rojność i jest przystosowana do długiego zimowania. Trzyma się ona jednak słabo plastrów i wykazuje dużą agresywność. W rozróżnianiu poszczególnych ras pszczół wykorzystywane są najczęściej następujące parametry: indeks łokciowy (kubitalny) skrzydeł, wymiary pilozytu 5 tergitu, wymiary strefy zabarwienia między I i II segmentem, długość języczka, wymiary rąbka filcowego. Podejmowanie racjonalnych metod profilaktyki i terapii chorób wymaga znajomości anatomii i fizjologii organizmu pszczoły oraz biologii całej rodziny pszczelej. Ma to duże znaczenie, ponieważ problemy anatomii i fizjologii owadów nie są omawiane na wydziałach weterynaryjnych w ramach dyscyplin dydaktycznych anatomia i fizjologia zwierząt.

Znaczenie ekonomiczne gospodarki pszczelarskiej

W miarę rozwoju ekonomicznego kraju i intensyfikacji produkcji rolnej wzrasta znaczenie gospodarki pszczelarskiej. Pszczoły odgrywają bardzo ważną rolę jako: zapylacze większości roślin, zarówno dzikich jak i uprawnych, producenci miodu i wosku oraz producenci mleczka pszczelego, jadu i propolisu. Rola pszczół jako zapylaczy wynika przede wszystkim z ich biologii, złożonej organizacji i gromadnego życia. Nabiera ona dużego znaczenia szczególnie przy podnoszeniu poziomu agrotechniki, osuszaniu bagien, likwidacji nieużytków i chwastów, stosowaniu środków ochrony roślin, które prowadzą do likwidacji licznych gatunków dzikich owadów, zwłaszcza wśród zapylaczy błonkoskrzydłych. Znaczenie dzikich zapylaczy roślin maleje szczególnie na plantacjach monokultur roślin pastewnych i oleistych, rozciągających się niekiedy na setkach hektarów. W tych warunkach pszczoły stają się jedynym owadem użytkowym, którego można wykorzystać w sposób planowy do podnoszenia plonów określonych gatunków roślin. Pszczoły są ważnym czynnikiem w biocenozie lasu. Dostateczna liczba pszczół zwiększa liczbę nasion roślin owadopylnych w lesie, a tym samym wpływa na naturalne odnawianie się drzewostanu. Ponadto pszczoły zapylają wiele roślin wchodzących w skład runa leśnego, jak: poziomka, borówka czernica i borówka brusznica, jeżyny i maliny. Pszczoły wpływają na plonowanie roślin uprawnych zarówno w uprawach polowych jak i w sadach i plantacjach drzew owocowych. Szczególnie duże znaczenie mają one w uprawach gryki, koniczyny czerwonej i białej, esparcety, lucerny, wyki kosmatej, nostrzyka żółtego, koniczyny krwistoczerwonej, rzepaków i słonecznika. Udział pszczół w zapylaniu drzew owocowych w sadach i na plantacjach dochodzi do 80,3%. Spośród warzyw są zapylane przez pszczoły wszystkie gatunki dyniowatych, niektóre rośliny strączkowe, nasienniki kapustnych oraz niektóre rośliny korzeniowe. Również ogromny jest udział pszczół w zapylaniu roślin uprawnych w szklarniach, zwłaszcza ogórków, melonów, poziomek i truskawek. Niemniej ważną rolę spełniają pszczoły jako producenci miodu, wosku, mleczka pszczelego, jadu i propolisu. Miód i mleczko są produktami bezpośredniej konsumpcji, wosk stanowi bardzo cenny surowiec dla przemysłu farmaceutycznego, elektrotechnicznego, chemicznego i kosmetycznego. Jad pszczeli, a ostatnio propolis znajdują coraz szersze zastosowanie jako substancje o działaniu leczniczym. Rozwój pszczelarstwa stwarza również konieczność zapewnienia bazy pożytkowej dla pszczół w poszczególnych okresach sezonu wegetacyjnego poprzez uprawy poplonów i wsiewanie roślin nektarodajnych. Takie postępowanie w konsekwencji przyczynia się do zwiększenia własnej produkcji pasz dla zwierząt. Program rozwoju pszczelarstwa opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa na lata 1976-1980 zakłada optymalną normę obsady pni pszczelich wynoszącą 5 pni na 100 ha użytków rolnych lub leśnych. W kraju jedynie w trzech województwach (elbląskie, lubelskie i zamojskie) liczba pni na 100 ha użytków rolnych lub leśnych przekracza 5. W skali kraju niedobór wynosi 365 300 pni, co stanowi 26,3% stanu wynikającego z normy.