Category: Objawy

Laboratoryjne metody rozpoznawania zatruć

Diagnostyka toksykologiczna ma doniosłe znaczenie w ustaleniu właściwego rozpoznania w celu przedsięwzięcia odpowiedniego postępowania profilaktycznego. Powinna ona uwzględniać wszystkie okoliczności, jakie mogą przyczynić się do wyjaśnienia i ustalenia przyczyny zatrucia. Rozpoznawanie zatruć polega na postępowaniu kompleksowym, w skład którego wchodzi: wywiad toksykologiczny, objawy kliniczne i zmiany pośmiertne, laboratoryjne badanie toksykologiczne. Uwzględniając fakt, że wiele środków trujących daje zbliżone lub identyczne objawy i zmiany pośmiertne u zatrutych pszczół, rozpoznanie zatruć na podstawie objawów klinicznych jest bardzo trudne, w większości przypadków wręcz niemożliwe. Z tych też względów duże znaczenie odgrywa, obok wywiadu toksykologicznego, laboratoryjne badanie toksykologiczne. Wyniki laboratoryjnego badania toksykologicznego stanowią dowód powstania szkody i pozwalają na ustalenie jej przyczyny. Badanie toksykologiczne jest niezbędne do uzyskania odszkodowania, szczególnie na drodze postępowania sądowego. W laboratoryjnym badaniu toksykologicznym są wykorzystywane jakościowe i niekiedy ilościowe chemiczne metody analityczne oraz metody biologiczne. Metody chemiczne umożliwiają dokładne ustalenie rodzaju preparatu, który wywołał zatrucie i jego stężenia w tkankach zatrutego owada. Większość metod chemicznych polega na przekształcaniu substancji trujących w związki dające barwne reakcje z odczynnikami wskaźnikowymi. Najczęściej do wykrywania chlorku sodowego jest stosowana próba z azotanem srebrowym oraz próba miareczkowania rodankiem amonowym (metoda Volharda). Próba z azotanem srebrowym polega na związaniu rozpuszczalnego w wodnym roztworze chlorku sodowego z azotanem srebrowym na nierozpuszczalny w kwasie azotowym biały osad azotanu srebrowego. W próbie miareczkowania rodankiem amonowym wykorzystano wiązanie jonów chlorku występujących w badanym materiale z nadmiarem azotanu srebrowego i miareczkowanie niezwiązanego azotanu srebra wodorotlenkiem amonowym. W wykrywaniu fluoru jest stosowana metoda trawienia szkła, próba galaretowacenia kropli wody oraz próba z odczynnikiem alizarynowo-cyrkonowym. Sole cyrkonu pod wpływem alizaryno-sulfonianu sodowego przyjmują zabarwienie czerwonofioletowe, które w obecności fluoru przechodzi w żółte, charakterystyczne dla związku kompleksowego fluorocyrkonianu sodowego. Do wykrywania arsenu jest powszechnie wykorzystywana metoda Gutzeita, metoda Reinscha i próba Marsha. W metodzie Gutzeita w wyniku reakcji cynku z kwasem siarkowym uwalnia się wodór, który wiąże się z arsenem dając arsenowodór. Arsenowodór łącząc się z azotanem srebra powoduje zmianę barwy żółtej na czarną. Zasada metody Reinscha polega na przeprowadzeniu sublimacji nalotu osadzonego na spirali miedziowej. W próbie Marsha wykorzystano redukcję połączeń arsenu wodorem in statu mscendi do arsenowodoru, który rozkłada się przepływając przez ogrzaną rurkę i osiada w postaci lustra na ściankach rurki w miejscu ogrzania. Do wykrywania miedzi służy próba z blaszką żelazną, z amoniakiem lub z żelazocyjankiem potas. Sole miedzi z amoniakiem lub żelazocyjankiem potasu dają barwne połączenia kompleksowe. Do wykrywania DDT jest stosowana próba z azotanem srebrowym, salicylanem sodowym, bezwodnym chlorkiem glinu, miareczkowanie rodankiem amonowym lub alkoholowym roztworem wodorotlenku potasu. Zasada próby z salicylanem sodowym polega na rozkładzie DDT w obecności wodorotlenku żelazawego z wytworzeniem nierozpuszczalnego w wodzie chlorku żelaza, który z kwasem salicylowym lub jego solami tworzy barwne związki kompleksowe. Wykrywanie DDT na drodze miareczkowania rodankiem amonowym polega na odczepieniu chloru w alkoholowym roztworze wodorotlenku sodowego, związaniu chloru nadmiarem azotanu srebra i miareczkowaniu niezwiązanego azotanu rodankiem amonowym. Wykrywanie HCH oparto na próbie z azotanem srebra i etanolowym roztworem ługu, azotanem srebra, wodorotlenkiem potasowym. Zasada wykrywania zatrucia pestycydami fosforoorganicznymi i karbaminianami polega na oznaczaniu acetylcholinesterazy i cholinesterazy w materiale biologicznym metodą kolorymetryczną. Esterazy cholinowe tworzą w roztworze alkalicznym z hydroksylaminą kwas acetohydroksamowy, który następnie w roztworze kwaśnym reaguje z jonami żelazowymi dając rozpuszczalne związki kompleksowe o zabarwieniu fioletowym. Metody biologiczne przy użyciu muchy domowej lub muszki owocowej są stosowane do wykrywania obecności insektycydów, głównie DDT i HCH oraz preparatów fosforoorganicznych w organizmie pszczół, pierzdze i w miodzie. Zasada tych metod polega na ekstrakcji badanego materiału acetonem oraz obserwacji testowanych owadów umieszczonych na zatrutej powierzchni (wysuszona bibuła nasycona wyciągiem badanego środka w szalce Petriego). Metoda ta pozwala na wykrycie 0,1 Mg DDT i 0,5 Mg HCH. Do wykrywania herbicydów w ciele martwych pszczół ma zastosowanie próba biologiczna z kiełkującą sałatą. W metodzie tej wykorzystano proces hamowania wzrostu kiełków sałaty przez Wodne wyciągi herbicydów. Procent zahamowania wzrostu kiełków określa się w stosunku do kontroli. Wyżej omówione metody biologiczne nie umożliwiają jednak identyfikacji substancji, która była przyczyną zatrucia.

Badanie rodziny

Badanie rodziny należy rozpoczynać od przeglądu rodzin zdrowych, następnie rodzin podejrzanych o chorobę i rodzin chorych. Na samym końcu dokonuje się przeglądu rodzin zamarłych i pustych uli. Badanie rodziny można zasadniczo przeprowadzać w ciągu całego dnia. Najlepiej jednakże przeprowadzać badanie w porze najintensywniejszego lotu pszczół, gdy większość pszczół lotnych znajduje się poza ulem. W okresie bezpożytkowym w celu uniknięcia rabunków wskazane jest przeprowadzenie badania wieczorem. Przed otwarciem ula badany pień należy podkurzyć kilkoma kłębami dymu przez wylot. Po zdjęciu daszka i maty lub poduszki ocieplającej gniazdo, przystępuje się do właściwego badania. W trakcie badania należy zwracać szczególną uwagę na: obecność szkodników w ulu, głównie imago, gąsienic i poczwarek barciaka. Rozmnażanie mola barciaka świadczy o braku higieny, niedbalstwie, braku opieki nad pszczołami i osłabieniu rodzin, woń wydobywającą się z ula, obecność matki, zachowanie się pszczół, wygląd i liczbę zamarłych pszczół, ocieplenie gniazda, rodzaj i rozmieszczenie zapasów pokarmu, obecność plam kału wewnątrz ula, obecność i wygląd czerwia. Czerw pochodzący od matki zdrowej pokrywa plaster w formie koła lub elipsy, przy czym w okresie najintensywniejszego czerwienia matki (maj, czerwiec) znajdują się w komórkach leżących obok siebie osobniki w jednym wieku (czerw zwarty). Czerw rozstrzelony występuje wtedy, gdy między czerwiem w różnym wieku (młode larwy i poczwarki) występują puste komórki, barwę, wygląd, woń, konsystencję i ułożenie czerwia, wygląd zasklepów komórkowych (czerw garbaty, zasklepy po wygryzane, zapadnięte i zawilgocone) W przypadku zauważenia jakichkolwiek objawów, nasuwających podejrzenie chorób zwalczanych z mocy ustawy, należy pobrać do badania próbkę czerwia. W tym celu wycina się kawałek plastra o wymiarach 10 x 10 cm z czerwiem wykazującym najbardziej wyraźne zmiany. Przy podejrzeniu choroby choćby w jednej komórce z czerwiem, należy uznać całą rodzinę za podejrzaną o chorobę.