Category: Objawy

Choroby bakteryjne

Wszystkie bakterie chorobotwórcze dla czerwia i pszczół rosną in vitro. Diagnostyka tych chorób polega na izolacji drobnoustrojów na podłożach sztucznych. W przypadku zgnilca złośliwego pomocne jest również bezpośrednie b.adanie mikroskopowe patologicznego materiału. Wyhodowane bakterie można identyfikować na podstawie właściwości morfologicznych, hodowlanych, biochemicznych i struktury antygenowej. Wykazanie w badanym materiale bakterii bezwzględnie chorobotwórczych (B. krvae, S. pluton) jest równoznaczne z ustaleniem rozpoznania. Wartość badań mikrobiologicznych stosowanych w diagnostyce chorób czerwia i pszczół zależy w dużej mierze od szybkości ich przeprowadzenia i pobrania właściwego materiału do badania. W barwieniu preparatów mikroskopowych najczęściej jest stosowana metoda Grama. Barwienie metodą Grama. Utrwalony nad płomieniem preparat barwi się fioletem goryczki (fenolowym) przez 2÷3 minuty, płynem Lugola przez 1÷2 minuty, odbarwia alkoholem, spłukują wodą i suszy. Barwienie i identyfikacja spor B, larwę. Preparat mazany sporządzony na szkiełku nakrywkowym z homogenatu ciała martwej larwy, po utrwaleniu pod promiennikiem podczerwieni wybarwia się fuksyną karbolową przez 5÷7 sekund i następnie delikatnie spłukuje wodą. Fuksynę uzyskuje się przez zmieszanie w równych częściach barwnika A (fuksyna zasadowa 0,3 g, alkohol etylowy 95% 10,0 ml) z barwnikiem B (fenol 5,0 g, woda 95 g). Następnie po nałożeniu kropli olejku imersyjnego na szkiełko podstawowe, nakłada się stroną barwioną szkiełko nakrywkowe i ogląda pod mikroskopem. W przypadku obecności spor B. larvae w badanym materiale tylko niewielka liczba spor jest przylepiona do wieczka, pozostałe wykazują ruchy Browna. Spory B. alvei występują najczęściej i Są przytwierdzone do wieczka. Metoda Bitnera różnicowania Bacillus larvae, Bacillus pulvifaciens od Bacillus alyei. Na posiane badanym szczepem podłoża stałe wg Bailey’a należy nałożyć paski bibuły nasycone azotanem potasowym (paski po nasyceniu 50% azotanem potasu i wysuszeniu jałowi się przez 10 minut przy temperaturze 121°C). Po 48 godzinnej inkubacji, po zdjęciu pasków zalewa się hodowlę odczynnikiem I na 1 minutę (kwas sulfanilowy 0,5 g, 33% kwas octowy 150 ml), a następnie po zlaniu odczynnika I, na kilka sekund odczynnikiem II (alfanaftyloamina 0,1 g, 33% kwas octowy 150,0 ml, woda destylowana 20,0 ml). Kolonie drobnoustrojów redukujących azotany do azotanów (B. larvae, B. puhifaciem) oraz podłoże wokół kolonii przyjmują zabarwienie różowoczerwone.

Choroby wirusowe

Diagnostyka laboratoryjna chorób wirusowych polega na badaniach hodowlanych z użyciem hodowli komórek larw pszczelich oraz fibroblastów zarodka kurzego. Jednakże prowadzenie tego typu badań jest możliwe jedynie w wysoce wyspecjalizowanych laboratoriach wirusologicznych. Bardzo pomocńe w rozpoznawaniu są badania histologiczne w kierunku wykazania obecności swoistych ciałek wtrętowych w komórkach zakażonych wirusem. Do bezpośredniego wykazania obecności wirusa w badanym materiale są również wykorzystywane techniki serologiczne, szczególnie odczyn precypitacji dyfuzyjnej w żelu agarowym i odczyn immunofluorescencji. Wymagają one wyposażenia laboratorium badawczego w swoiste przeciwwirusowe surowice odpornościowe. Powszechnie w diagnostyce ostrego i chronicznego paraliżu pszczół jest stosowana próba biologiczna na pszczołach z użyciem wyciągów z tkanek chorych i martwych owadów. Przy podejrzeniu chronicznego paraliżu pszczół porażone pszczoły należy zhomogenizować w wodzie z dodatkiem czterochlorku węgla (4:1) lub eteru etylowego (4:1) w ilości 1,25 ml/owad, a następnie odwirować przy 2000 obr przez 15 minut. Natomiast w przypadku podejrzenia ostrego paraliżu pszczół do homogenizacji używa się jałowej wody destylowanej (1 ml/owad). Uzyskany po odwirowaniu supernatant służy do zakażania rodzinek liczących po 25 sztuk pszczół. Pszczoły zakaża się przez: napylanie powierzchni ciała (2,5 ml wyciągu/rodzinka), podkarmianie syropem cukrowym z wyciągiem (1:1) przez dobę. Przez dalszy okres obserwacji pszczoły są podkarmiane syropem cukrowym, iniekcje supernatantu do hemocelu. W tym celu pszczołom poddanym narkozie dwutlenku węgla wstrzykuje się po stronie grzbietowej poprzez błonę międzysegmentalną między 2 i 3 segmentem odwłoka 0,002 ml supernatantu badanego wyciągu. W grupach kontrolnych zamiast wyciągu stosuje się jałową wodę destylowaną. Część rodzinek należy inkubować w temperaturze 30°C, część w 35°C. W przypadku obecności w badanym materiale wirusa ostrego paraliżu pszczół, owady inkubowane w temp. 30°C padają po 5÷6 dniach, w 35°C z reguły nie chorują i nie padają. Przy chronicznym paraliżu rodziny inkubowane w 30°C padają po kilku dniach, w 35°C chorują i szybko zamierają.

Podstawy diagnostyki laboratoryjnej chorób zakaźnych

Choroby zakaźne i inwazyjne są wynikiem działania określonych zarazków lub pasożytów. Z tego względu rozpoznanie można ustalić na podstawie wykrycia czynnika etiologicznego choroby. W licznych przypadkach ustalenie prawidłowego rozpoznania choroby jest możliwe wyłącznie na podstawie wyników badań laboratoryjnych. W rozpoznawaniu chorób zakaźnych są stosowane metody mikroskopowe i hodowlane, które pozwalają na bezpośrednie wykrycie przyczyny choroby, albo metody serologiczne, które umożliwiają wykazanie obecności swoistych antygenów w narządach lub tkankach. W diagnostyce wielu chorób bardzo cenne usługi oddaje próba biologiczna (zakażenie doświadczalne czerwia lub pszczół), w przypadku zaś niektórych chorób wirusowych wykazanie obecności swoistych ciałek wtrętowych w materiale patologicznym. Zastosowanie oraz wartość diagnostyczna metod stosowanych w badaniach laboratoryjnych kształtują się różnie, w zależności od poszczególnych jednostek chorobowych.

Choroba tworzenia kłębu

Została po raz pierwszy opisana w 1971 r. w Kaszmirze. Rozpoznano, że wywołuje ją wirus. Do głównych objawów chorobowych należy zaliczyć tworzenie przez pszczoły kłębu w warunkach, w których normalnie go nie tworzą, osłabienie i utrata aktywności rodziny. Matki mają rozdęte odwłoki. Czerwienie ulega zwolnieniu, a nawet ustaje zupełnie. Bardzo często pszczoły same zmieniają matkę. Pszczoły tworzące kłąb tracą zdolności lotne, nie pobierają pokarmu i nie pracują. Często występuje u nich biegunka. Chore rodziny po przesiedleniu do ula z węzą początkowo zaczynają wyciągać plastry, ale już po kilku dniach ponownie tworzą kłąb i często zamierają.

Inwazje owadobójczych nitkowców

Inwazje nitkowców występują u pszczół rzadko i nie przynoszą większych strat. Opisano pasożytowanie na robotnicach, trutniach i matkach larw pasożytów z rodzaju Gordius (rodzina Gordiaceae) i Parachordodes tolosanus. Ciało tych pasożytów jest długie (7,5 mm), poskręcane i sztywne. Pszczoły zarażają się doustnie jajami lub cystami pasożyta. Zarażenie szerzy się za pośrednictwem wody i najprawdopodobniej nektaru. Larwy nitkowców pasożytują w jamie ciała. Chore owady zamierają podczas opuszczania ich ciała przez pasożytujące larwy. Zapobieganie polega na zaopatrzeniu pasiek w czystą wodę.

Inwazje obleńców

W ciele pszczół mogą pasożytować nicienie entomofilne z rodziny Mermithidae – struńce oraz owadobójcze nitkowce z rodziny Giordiaceae. Pewne znaczenie w patologii pszczół odgrywa inwazja struńców. Mermhydoza — Mermithidosis. Jest to choroba pasożytnicza wywołana przez struńce, w przebiegu której larwy pasożyta żerując w jamie ciała robotnic, trutni i matek powodują ich osłabienie i padanie Etiologia. Chorobę wywołuje Mermis nigriscens, M. albicans lub M. subnigriscens (typ Nermthelminthes, nadrodzina Mermithoidea, rodzina Mermithidae, rodzaj Mermis) i niektóre gatunki Agamermes. M. nigriscens występuje na terenie Szwajcarii, M. albicans w całej Europie. Struńce są robakami o wydłużonym okrągłym ciele (10÷20 mm) z zaokrąglonym przednim końcem i zaostrzonym ogonkiem. W rozwoju pasożyta występują trzy stadia: jajo, larwa i postać dojrzała. Samice po zapłodnieniu w ziemi składają jajeczka w wilgotnej ziemi lub płytkich zbiornikach wodnych. Zarażenie pszczół odbywa się przez zjedzenie jaj pasożyta. Pszczoły zarażają się za pośrednictwem wody zanieczyszczonej jajami. Patogeneza. Larwy struńców pasożytują w jamie ciała. Ich działanie chorobotwórcze polega najczęściej na mechanicznym uszkodzeniu narządów i tkanek żywiciela. U matek,w następstwie uszkodzenia jajników, występują zaburzenia w czerwieniu, a nawet zaprzestanie składania jajeczek. Dojrzewanie nicieni oraz ich rozmnażanie odbywa się w ziemi. W jednej pszczole może pasożytować od kilku do kilkunastu larw. Rozprzestrzenianie choroby. Pszczoły lotne zarażają się za pośrednictwem wody zanieczyszczonej jajami pasożyta. Robotnice przenoszą zakażenie w trakcie karmienia wodą trutni i matek. Przebieg i objawy choroby. Choroba występuje endemicznie i nie wywołuje większych strat. Największe nasilenie choroby przypada na sierpień, co wiąże się z występowaniem pasożytów i ich jaj na roślinach i w wodzie. Zarażone pszczoły są niespokojne, mają rozdęte i obrzękłe odwłoki. Czerwienie matek początkowo obniża się, później ustaje. Pszczoły giną podczas opuszczania ich ciała przez larwy pasożyta. Rozpoznanie. Jedynie sekcja parazytologiczna owadów uzupełniona badaniem mikroskopowym umożliwia prawidłowe rozpoznanie choroby. Badaniem mikroskopowym stwierdza się często w jamie ciała chorych owadów guzki z inkapsulowanymi larwami pasożyta. Zapobieganie. Najważniejszą rolę w zapobieganiu odgrywa zaopatrzenie pasiek w czystą wodę. Wskazane jest urządzanie w pasiekach wodopojów z bieżącą wodą.

Rozpoznanie inwazji larw oleić

Charakterystyczne zachowanie się chorych pszczół nasuwa podejrzenie inwazji larw oleić. Przy dokładnym oglądaniu pszczół, nawet okiem nieuzbrojonym, stwierdza się na grzbietowej powierzchni tułowia i odwłoka czarne (M. variegatus) lub żółte (M. cicatricosus), cienkie, długie larwy. Zwalczanie polega na szybkim usuwaniu z ula i niszczeniu martwych pszczół oraz na likwidacji pasożyta na żywych pszczołach przez odymianie rodzin dymem tytoniowym lub eksponowanie na działanie naftaliny. Odymianie dymem tytoniowym przeprowadza się w sposób identyczny jak w braulozie. Zabieg odymiania powtarza się w odstępach 3÷5-dniowych. Naftalinę należy rozsypać w cienkiej warstwie na dnie ula (5÷10g/pień) i usunąć dopiero po likwidacji zarażenia. W razie wystąpienia niepokoju i padania pszczół wskazane jest zmniejszenie dawki naftaliny i wstawianie jej do ula wyłącznie na noc.

Cykl rozwojowy pszczoły

Zapłodniona samica składa mlecznobiałe, elipsowatego kształtu jajeczka na krawędziach komórek starych plastrów z miodem zasklepionym. Wylęgające się z nich larwy o długości 0,5 mm przedostają się pod zasklepy plastrów z miodem, gdzie drążą korytarze, widoczne z zewnątrz, pod postacią cienkich, białawych nitkowatych linii. Larwa przed przepoczwarzeniem osiąga długość 1,5 mm. Larwy pasożyta odżywiają się miodem i pierzgą. Przepoczwarzenie odbywa się na końcu korytarzyka w zasklepię. Świeżo wylęgłe wszolinki są początkowo białe, później słomkowożółte o miękkiej powłoce chitynowej. Po 6÷12 godzinach powłoka chitynowa twardnieje i ciemnieje. Długość życia pasożyta wynosi 3÷4 tygodnie, rozwój 21 dni. Rozprzestrzenianie choroby. Inwazja szerzy się za pośrednictwem błądzących robotnic i trutni, podczas łączenia rodzin, podawania rodzinom zarażonych matek lub plastrów z żerującymi larwami pasożyta, os i żuków z rodzaju Cetonia. Przebieg i objawy choroby.. Inwazja wszolinki przebiega na ogół łagodnie. Obserwowano jednakże masowe inwazje, które prowadziły do zamierania matek, zmniejszenia się liczby pszczół w rodzinie do 1/3 i przyczyniały się do silnego obniżenia produkcyjności rodziny. Tam, gdzie warunki klimatyczne sprzyjają masowym inwazjom pszczół, brauloza stanowi duże niebezpieczeństwo dla pasiek. Pod koniec lata i w jesieni, z chwilą gdy liczba karmicielek obniża się w rodzinie, pasożyty masowo przechodzą na matkę. Rozwojowi choroby sprzyja krótka zima, długie i ciepłe lato, osłabienie rodziny, a także obecność w ulu starych plastrów z zasklepionymi zapasami miodu. Choroba rozwija się powoli, często występuje endemicznie. Silnie zarażone pszczoły są niespokojne i nie pracują. Porażone matki są niespokojne, ospałe, ociężałe, często zaprzestają czerwienia. Pasożyty, które utrudniają prawidłowe odżywianie matki, doprowadzają przy masowej inwazji do śmierci głodowej. Silnie zarażone pszczoły lotne nie wylatują po nektar i pyłek. Rozpoznanie choroby polega na stwierdzeniu: obecności pasożytów na ciele matki i robotnic. Pasożyty oglądane okiem nieuzbrojonym mają wygląd czerwonobrązowych kuleczek o średnicy 1,5 mm, śladów żerowania larw pasożyta na plastrach, larw wszolinek po umieszczeniu zciętych zasklepów w naczyniu z wodą.

Objawy kliniczne zamierania czerwia trutowego

Przebieg i objawy choroby zależą od nasilenia inwazji i siły rodziny. W silnych rodzinach nasilenie objawów jest mniejsze. Zazwyczaj choroba przebiega w formie skrytej przez pierwsze 2-3 lata mimo, że w tym okresie ulega zarażeniu 20-30% pszczół. Jesień jest okresem maksymalnego nasilenia zarażenia robotnic w związku z brakiem w rodzinie czerwia i usuwaniem trutni z ula. Objawy kliniczne występują z chwilą porażenia około 30% czerwia w rodzinie. Na czoło objawów wysuwa się: zamieranie czerwia trutowego i pszczelego głównie w stadium przedpoczwarki. Martwy czerw występuje na dennicy, deseczce wylotowej i na ziemi przed ulami, wśród pełzających niezdolnych do lotu, jak również martwych robotnic i trutni, występowanie w rodzinie robotnic i trutni z zaburzeniami rozwojowymi, niezdolnych do lotu, usuwanych często z ula, częste występowanie nastroju rojowego i rójek, silne osłabienie rodziny pod koniec lata, w jesieni i na wiosnę oraz masowe padanie pszczół przy silnej inwazji w listopadzie-grudniu, przy słabej inwazji pod koniec zimowli, brak zawiązania kłębu zimowego i związana z tym biegunka, likwidacja nieleczonych rodzin w 3-5 roku trwania inwazji. Rodziny osłabione dodatkowo przez inne choroby giną szybciej. Rozpoznanie choroby. Obejmuje ono badanie w pasiece i badanie laboratoryjne. Celem tych badań jest wykazanie obecności pasożyta, ewentualnie i jego stadiów rozwojowych na czerwiu zasklepionym (zwłaszcza trutowym), samic V. jacobsoni na robotnicach, trutniach, niekiedy i na matce oraz na martwych pszczołach i w zmiotkach z dennicy. Badaniem należy objąć co najmniej 15% rodzin w pasiece. Wczesne rozpoznanie choroby,tj. jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych, ma istotne znaczenie w prognozowaniu i leczeniu warrozy. Badanie w pasiece obejmuje: oglądanie odsklepionego czerwia, badanie matki oraz diagnostyczne stosowanie leków. Największe prawdopodobieństwo wykrycia V. jacobsoni i stadiów rozwojowych tego pasożyta daje badanie czerwia trutowego w okresie wiosenno-letnim. Przy braku czerwia trutowego należy badać czerw robotnic usytuowany na skrajnych plastrach gniazdowych. Badanie polega na oglądaniu odsklepionych przedpoczwarek i poczwarek, wnętrza komórek i wewnętrznej strony sasklepów. W tym celu należy przekłuć komórki plastra tuż pod zasklepami igłami widelca doodsklepiania i wyciągnąć zawieszone na nich przedpoczwarki i poczwarki. Bardziej pracochłonne jest zdejmowanie z komórek wieczek pincetą i wyciąganie pojedynczych przedpoczwarek i poczwarek. Badaniu należy poddać co najmniej 200-300 larw (wycinek plastra z czerwiem zasklepionym o wymiarach 3 x 15 cm). Brązowe samice V. jacobsoni wyraźnie kontrastują z perłowobiałym oskórkiem czerwia. Postacie rozwojowe pasożyta są widoczne we wnętrzu komórek w formie białych lub jasnożółtych tworów. Badanie matki metodą Ruttnera polega na oglądaniu pod lupą matki umieszczonej w szklanej rurce o średnicy 0,7-0,8 mm. Samice V. jacobsoni są dobrze widoczne na powierzchni ciała matki. W ten sam sposób bada się pszczoły towarzyszące matce.

Patogeneza zgnilca złośliwego

Postacie rozwojowe i dojrzałe roztocza w trakcie pasożytowania na larwach i poczwarkach, zaś samice V. jacobsoni ponadto na trutniach, robotnicach i matce powodują utratę dużych ilości hemolimfy, obniżenie poziomu białek w hemolimfie o 15-30% i kwasów nukleinowych w mięśniach, co prowadzi do osłabienia. Mechaniczne uszkodzenia powłok ciała stanowią wrota zakażenia dla drobnoustrojów. Pasożyt rozwija się na czerwiu trutowym i pszczelim, przy czym wykazuje silną predylekcję do czerwia trutowego. Przy silnej inwazji oprócz czerwia zasklepionego ulega porażeniu czerw niezasklepiony. Zaatakowane przez pasożyta larwy są niespokojne i często opuszczają niezaskle- pione komórki plastra. Larwy porażone przez 4-6 pasożytów przechodzą dalsze przeobrażenie, w trakcie którego występują zaburzenia rozwojowe. Przejawiają się one brakiem lub deformacją skrzydełek, nóżek i skróceniem odwłoków. Trutnie i robotnice z zaburzeniami rozwojowymi nie są zdolne do lotu, pełzają lub skaczą po plastrach. Obserwuje się je rano i wieczorem, zwłaszcza wiosną i jesienią. Rozwój czerwia porażonego większą liczbą pasożytów ulega zahamowaniu i czerw zamiera. Przy niewielkim nasileniu inwazji robotnice usuwają z komórek martwe larwy i poczwarki. Natomiast przy masowej inwazji martwy czerw nie jest usuwany z komórek. Czerw niezasklepiony przypomina osobniki padłe na kiślicę, zaś zapadnięte wieczka i powygryzane otworki w zasklepach nasuwają podejrzenie zgnilca złośliwego. Porażone przez pasożyta robotnice pracują niechętnie. Długość życia robotnic zarażonych w wieku 10 dni życia ulega skróceniu o około 50%, starszych do 90%. V. jacobsoni przenosi zarodniki B. Iarvae, wirusy paraliżu pszczół, bakterie i zarodniki grzybów, przez co przyczynia się do zawleczenia wielu chorób do rodziny. Choroba szerzy się na drodze kontaktów bezpośrednich pszczół (błądzenia, rabunki, łączenie rodzin), za pośrednictwem zarażonych matek i trutni, a także czerwia porażonego przez pasożyty. Bardzo ważną rolę w szerzeniu warrozy odgrywają dzikie roje pochodzące z chorych rodzin.