Category: Leczenie

Preparaty w postaci pylistej

Spośród stosowanych insektycydów najwięcej zatruć wywołują preparaty, w skład których wchodzą węglowodory chlorowane, związki fosforoorganiczne oraz karbaminiany. Toksyczność insektycydów zależy przede wszystkim od postaci w jakiej są stosowane. Najniebezpieczniejsze są preparaty stosowane w postaci pylistej. Do najczęściej stosowanych, a zarazem toksycznych dla pszczół, należą następujące preparaty: Nogos 50 EC, Nogos 500 EC, Winylofos płynny. Zawierający dichlorfon, klasa toksyczności I, okres prewencji 3 godziny. Wywierają toksyczne działania kontaktowe i oddechowe. LD50 przy działaniu doustnym wynosi 0,29±0,01 ppm, przy stosowaniu na naskórek 0,65±0,013 ppm, po umieszczeniu pszczół na powierzchni pokrytej insektycydem 0,410±0,013 ppm. Są wykorzystywane w zwalczaniu pasożytów w uprawach pod szkłem. Winylofos jest stosowany ponadto w sadach. Wofatox płynny, Wofatox pylisty, Azofos. Preparaty owadobójcze i przędziorkobójcze, zawierają paration metylowy. Klasa toksyczności I, okres prewencji 7 dni. Trucizny kontaktowe, żołądkowe gazowe. LD50 przy stosowaniu doustnym wynosi 0,266±0,036 ppm, przy stosowaniu miejscowym na oskórek 0,476±0,029 ppm, po umieszczeniu owada na powierzchni pokrytej preparatem 16,750±0,639/xg/100 cm2. Azofos utrzymuje swoją aktywność na roślinach nasłonecznionych przez 2 dni, w cieniu przez 10 dni. Śmierć zatrutych pszczół następuje z reguły w dniu zatrucia, rzadziej na drugi dzień. Nuvacron 40 — długo działający preparat owadobójczy, zawiera 40% monokrofosu. Klasa toksyczności I. Jest stosowany do zwalczania szkodników szkółek leśnych, upraw roślin przemysłowych i buraków. Ultracid 40 EC zawiera 40% metydationu, klasa toksyczności I, okres prewencji 7 dni.

Zasady w antybiotykoterapii

W antybiotykoterapii chorób pszczół należy przestrzegać następujących zasad: w leczeniu większości zakażeń wywołanych przez jeden rodzaj bakterii lub grzybów należy stosować określony pojedynczy antybiotyk. Leczenie należy rozpoczynać jak najwcześniej przy użyciu dużych dawek antybiotyku. Nie należy go przedłużać poza wymagane minimum, ponieważ istnieje możliwość rozwinięcia się antybiotykooporności, wystąpienia superinfekcji, zakażeń wtórnych i dysbakterioz, w trakcie leczenia antybiotykami należy ograniczyć błądzenie pszczół, wykluczyć całkowicie możliwość rabunków, łączenia rodzin lub przenoszenia plastrów z czerwiem z rodzin leczonych do rodzin zdrowych. Takie postępowanie zapobiega bezpośredniej lub pośredniej transmisji drobnoustrojów chorobotwórczych oraz wpływa hamująco na pojawianie się szczepów lekoopornych, zakażenia mieszane można skutecznie leczyć antybiotykami o szerokim spektrum działania (tetracykliny, chloramfenikol), kojarzenia antybiotyków o działaniu synergistycznym (penicylina i streptomycyna) lub addycyjnym (tetracykliny i antybiotyki makrolidowe), w wyborze antybiotyków należy uwzględniać ich stabilność zarówno w materiale stosowanym do podkarmiania pszczół, jak i miodzie. W okresie pożytku niewskazane jest stosowanie antybiotyków, których pozostałości w miodzie utrzymują się przez okres ponad miesiąca (streptomycyna, chloromycetyna, tetracykliny, erytromycyna). Miód zawierający wykrywalne domieszki antybiotyków nie może być przeznaczony do celów konsumpcyjnych, wybór odpowiedniego antybiotyku należy zawsze poprzedzić określeniem wrażliwości czynnika etiologicznego, w każdym przypadku należy bezwzględnie przestrzegać odpowiedniego dawkowania antybiotyków. Przekroczenie dawek terapeutycznych, przynajmniej w przypadku niektórych antybiotyków, może wywołać zatrucie czerwia i pszczół oraz dysbakteriozy.

Tanie leki -antybiotykoteriapia pszczół

Do środków o działaniu antagonistycznym w stosunku do szeregu drobnoustrojów i niektórych pasożytów chorobotwórczych dla pszczół należą antybiotyki. Leki te stosowane w odpowiednim czasie i we właściwy sposób ułatwiają zwalczanie wielu chorób o etiologii bakteryjnej, grzybiczej i pierwotniaczej. Rola antybiotyków uwypukla się szczególnie w zwalczaniu dwóch najgroźniejszych chorób czerwia: zgnilca złośliwego i kiślicy oraz w chorobach pszczół dorosłych (nozemozie, chorobie pełzakowej i posocznicach). Na coraz powszechniejsze stosowanie antybiotyków w terapii zgnilca złośliwego i kiślicy wpłynęło pojawienie się szczepów Bac. larvae i Str. pluton opornych na dotychczas stosowane sulfonamidy oraz trudności w likwidacji tych chorób jedynie za pomocą zabiegów dewastacyjnych i leczenia sulfonamidami Antybiotyki sa stosowane I głównie w stymulowaniu czerwienia matek, rozwoju czerwia rodziny. Pobudzający wpływ na czerwienie matek wywiera w dawkach terapeutycznych oksytetracyklina i fumidil B. Erytromycyna, streptomycyna, penicylina i oksytetracyklina, rzadziej chloromycetyna i chlorotetracyklina są stosowane w celu zwiększenia produkcyjności rodziny. Po trzykrotnym napyleniu plastrów z czerwiem chlorotetracykliną w dawce 5 mg/pień w odstępach tygodniowych, ilość czerwia zwiększała się o 51,6%. Stymulujący wpływ na rozwój czerwia wywiera również fumagilina, erytromycyna i penicylina. Średnia długość życia robotnic po stosowaniu erytromycyny przedłuża się 0 5÷9 dni, przy długości życia robotnic w okresie głównego pożytku 4÷6 tygodni. Stosowalnie antybiotyków; w celach hodowlanych pszczół stwarza niebezpieczeństwo dlaizdrowia człowieka. Podstawą prawidłowego postępowania lekarza weterynarii w antybiotykoterapii jest trafne rozpoznanie choroby, uwzględniające izolację drobnoustroju będącego przyczyną zachorowań z jednoczesnym określeniem jego wrażliwości na antybiotyki. Tylko takie postępowanie umożliwia wybór odpowiedniego antybiotyku i zapewnia optymalne wyniki leczenia. Kombinowane leczenie antybiotykami należy podejmować w przypadkach zakażeń mieszanych. Przy monoinfekcjach (zgnilec złośliwy, posocznica, grzybice) leczenie kombinowane antybiotykami jest z reguły nieuzasadnione. Leczenie kombinowane antybiotykami umożliwia uzyskanie: efektów działania addycyjnego lub synęjgistycznego przy prawidłowym łączeniu antybiotyków, dodatkowych efektów terapeutycznych, szczególnie przy stosowaniu w zakażeniach mieszanych, w których każdy z antybiotyków odpowiada jednemu gatunkowi drobnoustrojów wywołujących zakażenie. W trakcie leczenia antybiotykami może rozwijać się antybiotykooporność. Zjawisko oporności dodatkowo przysparza mnóstwo niepowodzeń w antybiotykoterapii z uwagi na powstawanie oporności krzyżowej. Oporność na jeden lek warunkuje równocześnie oporność na inne związki, które mają najczęściej zbliżoną budowę chemiczną. Kompletna oporność krzyżowa występuje w przypadku antybiotyków z grupy tetracyklin. Natomiast z częściową opornością krzyżową spotykamy się w przypadku antybiotyków z grupy makrolidów, cefalosporyn, penicylin i w grupie antybiotyków arńinoglikozydowych.

Antybiotyki

W terapii riketsjoz i chorób bakteryjnych stosowane są głównie antybiotyki – penicylina, streptomycyna, tetracykliny i chloramfenikol. W chorobach bakteryjnych czerwia, oprócz antybiotyków, są powszechnie stosowane sulfonamidy. Antybiotyki pomocnicze są zalecane w przypadkach oporności drobnoustrojów na antybiotyki główne oraz w celu zwiększenia ich skuteczności, poszerzenia spektrum działania i hamowania rozwoju oporności szczepów bakteryjnych na antybiotyki główne. W leczeniu grzybic z przeciwgrzybiczych antybiotyków z grupy makrolidów polienowych znalazła zastosowanie amfoterycyna B, zaś z pochodnych benzimidazolowych — tiabendazol. Leki przeciwgrzybicze nie wywierają działania przeciwbakteryjnego. Spośród wielu zalecanych w ostatnim dziesięcioleciu środków farmakologicznych do zwalczania chorób pierwotniaczych pszczół, dość skutecznym okazał się antybiotyk fumagillina (Fumidil B), a ponadto mertiolat (Nosemack), lekosept, sulfaguanidyna i furazolidon. W zwalczaniu inwazji wywoływanych przez pasożytnicze roztocza stosuje się folbex, fenotiazynę i tymol, w inwazji zaś pasożytniczych owadów ponadto kamforę, naftalinę i nikotynę. U czerwia i w większości przypadków u pszczół leki mogą być stosowane wyłącznie drogą enteralną. Larwy robotnic i trutni są karmione począwszy od 4 dnia życia mieszaniną miodu i pierzgi. Okres karmienia wynosi u larw robotnic 6 dni, u trutni 7 dni. Czerw może więc otrzymać leki jedynie za pośrednictwem pszczół karmicielek. Efekt leczniczy można uzyskać, gdy stężenie leku w przewodzie pokarmowym i płynach ustrojowych- czerwia i pszczół osiągnie stężenie terapeutyczne. Szybkie uzyskanie stężenia terapeutycznego i jego długotrwałe utrzymywanie się w organizmie odgrywa najbardziej istotną rolę w terapii chorób zaraźliwych. Leki stosowane enteralnie ulegają częściowej inaktywacji w przewodzie pokarmowym, a po przeniknięciu do hemolimfy część z nich wiąże się z białkami Zjawisko to występuje w przypadku prawie wszystkich chemioterapeutyków. Aktywność biologiczną i zdolność dyfuzji do tkanek przejawia jedynie lek w postaci nierozłożonej i nie związanej z białkami Konieczność enteralnego stosowania antybiotyków, sulfonamidów, nitrofuranów stwarza dodatkowe wymagania stawiane tym lekom. Muszą one z jednej strony cechować się względnie dużą stabilnością w materiale stosowanym do podkarmiania, z drugiej zaś strony ze względów sanitarnych powinny one szybko tracić swoją aktywność w miodzie przeznaczonym do konsumpcji. Chemioterapeutyki, które utrzymują swoją aktywność w miodzie przez dłuższy czas (miesiące), nie mogą być stosowane w okresie głównego pożytku. Można je stosować natomiast przed okresem głównego pożytku lub po miodobraniu.

Środki odkażające

Z fizycznych metod odkażania najczęściej stosowane jest odkażanie przy użyciu wysokiej temperatury (opalanie, gotowanie lub działanie parą nasyconą pod ciśnieniem). Opalanie. Wyjałowienie tym sposobem można uzyskać jedynie przez wyżarzenie przedmiotów metalowych (dłuto pasieczne, nóż, odsklepiacz) lub wypalenie przedmiotów drewnianych (wewnętrzne ściany ula, ramki, nadstawki) aż do zwęglenia drewna na głębokość 1÷2 mm. Najczęściej opalanie jest przeprowadzane za pomocą benzynowej lampy lutowniczej. Ogień stosuje się również do niszczenia odpadów zebranych z ula, osypanych pszczół, niekiedy do niszczenia uli, mat, płótna i beleczek powałkowych oraz plastrów i ramek. Odkażanie przez gotoWanie. Drobne przedmioty metalowe (dłuto, noże pasieczne, odsklepiacz, klateczki dla matek) wyjaławia się przez gotowanie w 2% roztworze sody żrącej. Nawet długotrwałe gotowanie nie wystarcza do zabicia endospor drobnoustrojów zarodnikujących i zarodników niektórych grzybów. Czas potrzebny do zabicia form wegetatywnych drobnoustrojów przez gotowanie wynosi 2CK-30 min. Przez gotowanie odkaża się również miód po uprzednim rozcieńczeniu identyczną objętością wody. Odkażanie parą nasyconą pod ciśnieniem. Metoda ta ma zastosowanie do odkażania wosku pochodzącego z pasiek, w których występuje zgnilec złośliwy. Plastry po przetopieniu na wosk są odkażane w autoklawie w temp. 121°C przy nadciśnieniu 0,1 MPa przez co najmniej 30 minut. Odkażony w ten sposób wosk może być użyty do produkcji węzy. Odkażanie chemiczne — ze względu na łatwość wykonania, najczęściej przeprowadza się dezynfekcję środkami chemicznymi. Skuteczność środków dezynfekcyjnych zależy od ich rodzaju, stężenia, temperatury, czasu działania i charakteru środowiska, w jakim znajdują się drobnoustroje (obecność substancji organicznych, pH, występowanie pewnych jonów). Substancje nieorganiczne występujące w miodzie, wosku i kicie pszczelim mogą obniżać efekt działania środków odkażających przez reagowanie ze środkiem dezynfekcyjnym na drodze chemicznej, absorbowanie środka dezynfekcyjnego lub utrudnianie jego dostępu do komórki drobnoustroju. Najczęściej są stosowane następujące środki odkażające: ług sodowy. Jego działanie bakteriobójcze jest związane z odczynem alkalicznym, w którym nie mogą rozwijać się drobnoustroje. Dodatkowo ług sodowy wywiera działanie czyszczące, powodując pęcznienie białek plazmatycznych, zmydlanie tłuszczów. Zwykle stosuje się 2% roztwór ługu sodowego na gorąco. Roztwór ten działa żrąco na metale. Do dezynfekcji rąk jest zalecany 1% roztwór. Ze względu na właściwości żrące ługu sodowego w posługiwaniu się tym preparatem należy zachować ostrożność. Ług sodowy służy do odkażania uli, nadstawek, ramek, drobnego sprzętu pasiecznego i miodarki, wapno. Do odkażania pasieczyska jest stosowane wapno palone „in substantia”, można również stosować 20% mleko wapienne, wapno chlorowane (podchloryn wapnia). W postaci proszku służy do odkażania pasieczyska. 5-H0% wodny roztwór podchlorynu wapnia jest stosowany do odkażania uli i sprzętów drewnianych, chinozol (8-hydroksychinolina). Działa silnie bakteriobójczo, w wyższych stężeniach przeciwgrzybiczo. 2% roztwór chinozolu jest stosowany w niektórych krajach do odkażania plastrów z rodzin chorych na kiślicę, fenol Jest on silnym środkiem bakteriobójczym. W postaci 2% roztworu jest stosowany do odkażania rąk, lizol 1+1,5% roztwór lizolu jest stosowany do odkażania rąk. Po odkażeniu skóry rąk lizolem lub fenolem, ręce należy dokładnie spłukać wodą, kwas octowy lodowaty. Kwas lub jego pary niszczą spory Nosema apis. Pary kwasu octowego lodowatego stosuje się do odkażania plastrów. Ule, nadstawki i narzędzia pszczelarskie po mechanicznym oczyszczeniu odkaża się przez wytarcie watą zmoczoną w kwasie octowym lodowatym. Pary tego kwasu drażnią skórę, błony śluzowe i spojówki oka, dlatego należy zachować szczególną ostrożność, spirytus skażony. Stosowany jest do odkażania rąk i sprzętu metalowego. Rozpuszcza on kit pszczeli, formalina. 5-10% roztwór formaliny jest zalecany do odkażania sprzętów i narzędzi pasiecznych przy grzybicach czerwia, jej opary do odkażania plastrów, tlenek etylenu. W postaci gazowej w stężeniu 400 mg/1 powietrza komory dezynfekcyjnej niszczy postacie wegetatywne i endospory Bac. Iarvae oraz postacie wegetatywne innych bakterii patogennych dla pszczół i czerwia. Ze stosowaniem środków odkażających chemicznych wiąże się narastający problem nabywania przez drobnoustroje odporności na ich działanie.

Odkażanie

W zapobieganiu i likwidacji chorób zaraźliwych bardzo ważną rolę odgrywa odkażanie. Celem odkażania jest zniszczenie zarazków i ich form przetrwalnikowych w ulu, na sprzęcie i narzędziach pasiecznych oraz w produktach pszczelarskich. W pasiece stosuje się cały zespół zabiegów odkażających, a więc: sanityzację (oczyszczanie mechaniczne, mycie i płukanie, przy którym dochodzi do mechanicznego usunięcia drobnoustrojów chorobotwórczych), dezynfekcję (zabiegi niszczące formy wegetatywne drobnoustrojów), sterylizację, w przebiegu której są likwidowane nie tylko formy wegetatywne, ale i postacie przetrwalnikowe zarazków. W zależności od celu i sytuacji zdrowotnej rodziny przeprowadza się odkażanie zapobiegawcze, bieżące i końcowe. Odkażaniu zapobiegawczemu podlegają ule przed obsadzeniem oraz po opuszczeniu przez rodzinę, miodarka przed wirowaniem miodu, toczek oraz uprzednio wykorzystywane plastry i ramki przeznaczone do dalszego użytkowania. Odkażanie bieżące przeprowadza się w trakcie trwania choroby zaraźliwej. Ma ono na celu likwidację zarazków w środowisku bytowania pszczół, na sprzęcie i narzędziach pasiecznych oraz w produktach pszczelarskich. Na bieżąco są odkażane ule, sprzęt i narzędzia pasieczne po zabiegach przesiedlania. Odkażanie końcowe jest przeprowadzane po wygaśnięciu choroby.

Profilaktyka nieswoista

Celem profilaktyki nieswoistej jest utrzymanie rodzin w pełnym zdrowiu oraz uzyskanie maksymalnej wydajności miodu i wosku. Profilaktyka nieswoista, która sprowadza się do przestrzegania zasad racjonalnej hodowli i higieny polega na: stworzeniu rodzinom optymalnych warunków bytowania i rozwoju, zaopatrzeniu rodzin w odpowiedni jakościowo i ilościowo pokarm i wodę, przestrzeganiu zasad higieny pracy w pasiece, zabezpieczeniu rodzin przed zawleczeniem zarazków z zewnątrz poprzez izolację, a niekiedy nawet dewastację chorych rodzin, ograniczenie rabunków i błądzenia pszczół, dewastację zarazka w źródle zakażenia, sprzętach i narzędziach pasiecznych, pasieczysku oraz w produktach pszczelarskich, postępowaniu profilaktycznym w chorobach zaraźliwych czerwia, które polega na oddzieleniu zdrowych pszczół od chorego czerwia i zanieczyszczonego zarazkami gniazda oraz zabezpieczeniu rodziny przed ponownym zawleczeniem zarazy (zabiegi przesiedlania, chów w wylęgarkach). W prowadzeniu gospodarki pszczelarskiej należy przestrzegać następujących zasad hodowli i higieny. Pasieczysko powinno być usytuowane w pobliżu dobrych pożytków, w terenie zacisznym, suchym i nasłonecznionym. Pasiekę należy zabezpieczyć przed łatwym dostępem osób postronnych i zwierząt domowych. Ziemię przed ulami należy oczyścić z trawy, wysypać piaskiem lub żwirem lub pokryć twardą nawierzchnią. Ule należy ustawić na toczku możliwie w dużych odległościach oraz pomalować na kolor niebieski, żółty lub biały. Takie postępowanie zapobiega błądzeniu pszczół. Przy zakładaniu albo powiększaniu pasieki należy nabywać rodziny wyłącznie z pasiek zdrowych. Ule, sprzęt i narzędzia pasieczne przed użyciem powinny być poddane dokładnemu oczyszczeniu mechanicznemu i dezynfekcji. Nie jest wskazane osadzanie w pasiece rojów dzikich nieznanego pochodzenia. Każdy schwytany obcy rój powinien być osadzony w ulu stojącym na uboczu pasieki i poddany obserwacji w ciągu całego sezonu pasiecznego. Za pośrednictwem wędrujących dzikich rojów szerzą się m.in. choroba roztoczowa, zgnilec złośliwy, kiślica i warroza. Ule powinny zapewniać rodzinom możliwie najlepszą ochronę przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi i dostateczną przestrzeń na plastry do wychowu czerwia i gromadzenia zapasów. Najodpowiedniejsze są ule zbudowane z drewna z podwójnymi ścianami zwarstwą izolacji w środku. Ule drewniane chronią rodziny przed zbytnim przegrzaniem i oziębieniem. Oziębienie usposabia do występowania chorób zakaźnych czerwia, przegrzanie zaś sprzyja rozwojowi zgnilca złośliwego i grzybic.

Zasady profilaktyki i terapii chorób czerwi i pszczół

Zapobieganie chorobom zakaźnym czerwia i pszczół w warunkach hodowlanych ma główne znaczenie w ograniczeniu zasięgu wielu chorób. Profilaktyka połączona z leczeniem etiotropowym chorych rodzin i dewastacją zarazka w źródle zakażenia decyduje o uwolnieniu rodziny od choroby i przeciwdziała przeniesieniu zarazków na zdrowe rodziny.

Odporność przeciwbakteryjna i przeciwgrzybicza

Odporność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą można u owadów stymulować przy użyciu szczepionek zabitych. Za kryterium odporności przyjmuje się niewrażliwość na-zakażenie szczepem zjadliwym. Przy przyjęciu tego założenia, brak w hemolimfie owadów immunoglobulin, jak również przeciwciał analogicznych do przeciwciał kręgowców, nie świadczy o braku odporności. Zwiększonej tolerancji na zakażenie towarzyszy wzrost poziomu ciepłostałych substancji w hemolimfie, które działają bakteriobójczo in vitro i in vivo. Jedna z nich, tzw. czynnik A, odgrywa ponadto istotną rolę w biernym przenoszeniu odporności na wrażliwe owady tego samego gatunku. Odporność bierna cechuje się dużą swoistością w stosunku do drobnoustrojów homologicznych. Zaobserwowano ponadto, że u owadów odporność antybakteryjna może rozwijać się również po stymulacji substancjami, które nie wykazują zdolności immunogennych u ssaków, np. woda destylowana, jałowy bulion. Stopień odporności stymulowanej przez substancje nie antygenowe jest znacznie niższy w porównaniu do odporności, która rozwija się po uodparnianiu drobnoustrojami. U owadów nie wykazano reakcji na przeszczepy allogeniczne i niektóre przeszczepy ksenogeniczne. Ten brak reakcji może być spowodowany albo brakiem zdolności do rozpoznawania przeszczepu jako „not self” przez komórki biorcy, albo brakiem mechanizmów analogicznych do mechanizmów odrzucania przeszczepów u kręgowców. Wykształcenie odporności u pszczół ma duże znaczenie praktyczne. Uzyskanie linii pszczół odpornych na choroby oraz możliwość stymulowania na szerszą skalę odporności może przyczynić się w przyszłości do zmniejszenia strat w hodowli tych owadów. Dotychczas na drodze selekcji uzyskano linie pszczół oporne na zakażenie niektórymi wirusami, B. Iarvae i Acarapis woodi.