Odkażanie uli

Po mechanicznym oczyszczeniu ula z resztek kitu i wosku ule należy wyszorować od wewnątrz i na zewnątrz 2% gorącym roztworem sody żrącej. Po 15 minutach ul spłukuje się dokładnie wodą z dodatkiem octu (w celu zneutralizowania zasadowego odczynu wodorotlenku sodowego), suszy i zewnętrzne ściany maluje farbą olejną. Przy niesprzyjającej pogodzie należy wewnętrzne ściany ula po wymyciu gorącym ługiem sodowym wypalić do zwęglenia drewna na głębokość 1+2 mm. Ramki po mechanicznym oczyszczeniu należy wygotować w 2% roztworze sody żrącej, wypłukać wodą bieżącą i wysuszyć. Narzędzia metalowe odkaża się przez wypalanie lub wygotowanie w 2% roztworze sody żrącej. Odkażanie pasieczyska polega na skropieniu ziemi 20% mlekiem wapiennym i przekopaniu ziemi na głębokość co najmniej 30 cm. Miód z zakażonych rodzin należy przekazać do przetwórni (może być wykorzystywany do produkcji cukierków, wina i pierników). Zakażone plastry z chorym czerwiem podlegają spaleniu, a pozostałe plastry z chorej rodziny są przetapiane na wosk. Wosk należy przesłać do wytwórni węzy zaznaczając, że pochodzi on z rodzin chorych na zgnilec złośliwy. Leczenie. W zwalczaniu zgnilca złośliwego istotną rolę odgrywa postępowanie kompleksowe polegające na łączeniu zabiegów hodowlano-sanitarnych (przesiedlanie, głodówka, dewastacja zarazka) z zabiegami leczniczymi. W Polsce w celach leczniczych i zapobiegawczych ustawa dopuszcza stosowanie polisulfamidu. Leczenie ma na celu niedopuszczenie do rozwoju zakażenia w organizmie czerwia, który pojawi się w rodzinie po zabiegu podwójnego przesiedlania. Pszczoły mimo oddzielenia od zakażonego gniazda i głodówki, przenoszą pewną liczbę endospor B. Iarvae na powierzchni ciała i wydalają z kałem. Wszystkie przesiedlone roje otrzymują przez 5 kolejnych dni po 1 litrze syropu cukrowego (1:1) z dodatkiem 0,5 g polisulfamidu (w przeliczeniu na czyste składniki). W pasiekach wolnych od choroby, rodziny- narażone na zakażenie otrzymują zapobiegawczo przez 3 kolejne dni syrop cukrowy z dodatkiem polisulfamidu w ilości 0,3 g/1. W jesieni, kiedy przeprowadzenie zabiegu podwójnego przesiedlania nie jest wskazane, zaleca się:- jednorazowe podkarmienie na zimę rodziny syropem leczniczym z dodatkiem 0,5 g polisulfamidu w ilości 1 1/pieri po uprzednim usunięcu plastrów z chorym czerwiem. Właściwe zabiegi (podwójne przesiedlanie, dezynfekcja i leczenie) przeprowadza się na wiosnę następnego roku, – względnie wychów czerwia z zakażonych plastrów przy czasowej izolacji matki (klateczka z matką lub przemieszczenie plastrów do nadstawek odgrodzonych kratą) z następowym podkarmieniem wszystkich rodzin w pasiece syropem leczniczym w dawce terapeutycznej. Takie postępowanie umożliwia uratowanie większej liczby jeszcze zdrowego czerwia i utrzymanie przez okres zimy biologicznie silnej rodziny. Równocześnie należy usunąć z uli plastry z czerwiem chorym i po ścieśnieniu gniazda zaopatrzyć w woszczynę pochodzącą z rodzin zdrowych.

Postępowanie w pasiece zapowietrzonej

Lekarz weterynarii wydaje zarządzenie nakazujące umieszczenie przy wejściu na teren pasieki tablicy z napisem zgnilec złośliwy oraz zarządzenia zabraniające wstępu do pasieki zapowietrzonej osobom postronnym, z wyjątkiem osób przez niego upoważnionych, przeglądu pni osobom nieupoważnionym, wywożenia rojów, pni, uli, przyborów pszczelarskich, plastrów z miodem, suszu i produktów pszczelarskich. W likwidacji zarazy w pasiece zapowietrzonej stosuje się zabiegi mające na celu oddzielenie pszczół od chorego czerwia i zanieczyszczonego gniazda, dewastację zarazka w ulu, na sprzęcie i narzędziach pasiecznych oraz zabezpieczenie rodziny przed ponownym zawleczeniem zarazy przez odpowiednie leczenie i zapewnienie pszczołom odpowiednich warunków bytowania. W tym celu stosuje się najczęściej zabieg podwójnego przesiedlania rodzin do nowych lub odkażonych uli na ramki z węzą, głodówkę i podawanie syropu leczniczego. Przy silnym porażeniu rodzin, które nie przedstawiają większej wartości produkcyjnej lub przy zachorowaniach sporadycznych wskazane jest niszczenie chorych rodzin przez wy siarkowanie, spalenie pni lub ich dokładna dezynfekcja. Takie radykalne postępowanie jest również zalecane w pasiekach zaniedbanych oraz w rejonach,gdzie choroba wystąpiła po raz pierwszy. Przeprowadza się je za zgodą właścicieli, lub bez ich zgody na polecenie odpowiednich władz. Zabieg podwójnego przesiedlania można przeprowadzać w ciągu całega sezonu pszczelarskiego (do 15 sierpnia), najkorzystniej w bkresie głównego pożytku lub przed głównym pożytkiem. Takie postępowanie umożliwi rodzinie nie tylko odbudowę gniazda .ale również zaopatrzenie w zapasy zimowe. Dewastacja zarazka obejmuje: odkażanie uli, odkażanie ramek, sprzętów i narzędzi pasiecznych, pasieczyska oraz odpowiednie postępowanie z miodem i woskiem.

Badanie miodu

Miód po rozcieńczeniu płynem fizjologicznym w stosunku 1:5 należy odwirować przy 12÷13 tys. obrotów/min przez 30 minut. Z osadu sporządza się zawiesinę, którą po ogrzaniu 15-minutowym na łaźni wodnej o temperaturze 78÷80°C, posiewa się na podłoża stosowane do izolacji B, larvae. Część zawiesiny bada się na obecność endospor. Badanie wosku i węzy. Około 2 g wosku lub węzy po rozpuszczeniu w probówce w mieszaninie wody z terpentyną (8 g terpentyny, 2 ml wody) w temp. 78÷80°C i odwirowaniu (5 tys. obrotów/min przez 15 minut) bada się mikroskopowo i hodowlanie na obecność endospor i form wegetatywnych B. larwę. Preparat mazany po utrwaleniu nad płomieniem należy przed wybarwieniem odtłuścić etanolem. Rozpoznanie różnicowe. W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć kiślicę, chorobę woreczkową i zaziębienie czerwia. Zestawienie najczęściej występujących i najbardziej charakterystycznych objawów i zmian chorobowych, które występują w przebiegu zgnilca złośliwego. Zapobieganie. Najważniejszą rolę w zapobieganiu odgrywa ścisłe przestrzeganie zasad higieny w pasiece, szybkie wykrywanie i likwidacja choroby we wszystkich pasiekach na obszarze co najmniej 5 km, unikanie karmienia miodem i użytkowania węzy niewiadomego pochodzenia lub z rodzin chorych. W pasiekach należy trzymać jedynie silne roje. Nowo nabyte roje należy poddawać 1-miesięcznej kwarantannie. Ule z nowo zakupionymi lub niewiadomego pochodzenia rojami ustawia się na peryferiach pasieki, przez miesiąc obserwuje pracę rodziny oraz przeprowadza dokładny przegląd czerwia. Pszczelarz jest zobowiązany do przestrzegania wszelkich środków ostrożności w celu ewentualnego zapobieżenia rozwleczenia choroby w pasiece. Ponieważ zgnilec złośliwy szerzy się za pośrednictwem sprzętów, narzędzi pasiecznych i mio- darek, należy unikać ich wspólnego użytkowania. Pasieki wędrowne muszą pozostawać pod ścisłą kontrolą weterynaryjną. Na pastwiskach nie mogą przebywać pasieki nie poddane urzędowej kontroli lekarsko-weterynaryjnej. W trakcie przeglądu jesiennego należy zwracać baczną uwagę na czerw. Każda komórka z niewygryzionym czerwiem wzbudza w tym okresie podejrzenie zgnilca złośliwego. Próbki z niewygryzionym czerwiem należy przesłać niezwłocznie do badania laboratoryjnego. W przypadku stwierdzenia zgnilca złośliwego w pasiekach okolicznych, szczególnie w jesieni, wskazane jest podkarmienie wszystkich rodzin w pasiekach syropem leczniczym z dodatkiem polisulfamidu ze szczególnym zwróceniem uwagi na niedopuszczenie przedostania się tych leków do miodu przeznaczonego do konsumpcji.

Badanie laboratoryjne w kierunku zgnilca złośliwego

Badanie laboratoryjne w kierunku zgnilca złośliwego polega na: wykrywaniu endospor w preparatach mikroskopowych sporządzonych z czerwia barwionych fuksyną karbolową, błękitem metylenowym lub metodą Grama, oraz badaniu na ruchy (Browna, izolacji B. Iarvae z określeniem jego właściwości morfologicznych, hodowlanych i biochemicznych. Sposób przeprowadzenia badania podano na schemacie. W celu odróżnienia B. larvae od B. alvei, który ma podobne właściwości morfologiczne i hodowlane, należy przeprowadzić badanie w kierunku zdolności redukcji azotanów metodą Bitnera i Haynes’a i wytwarzania katalazy. B. larvae redukuje azotany do azotynów a nie wytwarza katalazy. Natomiast B, alvei nie redukuje azotanów i wytwarza katalazę. W identyfikacji B. larvae bardzo pomocne są badania serologiczne, szczególnie: odczyn aglutynacji szkiełkowej lub probówkowej z homogenatami zamarłego czerwia i surowicą odpornościową dla endospor B. larvae, odczyn aglutynacji probówkowej lub szkiełkowej z zawiesiną form wegetatywnych lub endospor z hodowli stałych, odczyn precypitacji (w kapilarach lub w żelu agarowym) z wyciągami wodnymi lub haptenami wg Lancefield z form wegetatywnych B. larvae, albo z wyciągami z larw chorych. Swoistość odczynu precypitacji w ostatnim przypadku wynosi 98÷100%. Dużą pomoc w identyfikacji B. larvae daje typowanie swoistymi fagami, próba biologiczna, odczyn immunofluorescencji i badanie w ultrafiolecie. Próbę biologiczną można wykonywać na larwach lub poczwarkach. Próbę biologiczną z użyciem larw przeprowadza się w małych rodzinkach na 1÷3-dniowym czerwiu zdrowych rodzin, w mikroulikach. Pszczoły tworzące rodzinę są podkarmiane przez dobę syropem cukrowym zawierającym w 1 ml 2,5 miliona endospor. Następnie przez 8÷1O dni podkarmia się rodzinę czystym syropem. Czerw ogląda się codziennie przez 10 dni. Za wynik dodatni próby przyjmuje się wystąpienie u czerwia zmian typowych dla zgnilca złośliwego, stwierdzenie endospor w preparatach mikroskopowych z chorego czerwia oraz uzyskanie czystej hodowli B. larvae. Próba biologiczna z użyciem po- czwarek polega na zakażeniu jednodniowych poczwarek do odcinka głowowego hemocelu zawiesiną endospor B. Iarvae. Po 12 godzinach od zakażenia ciało poczwarek ciemnieje i 4 dnia przybiera zabarwienie ciemnobrązowe. Próba biologiczna z użyciem poczwarek jest czulsza i wymaga mniejszego inokulum zarazka. Badanie zamarłego czerwia w ultrafiolecie jest przydatne szczególnie w przypadku daleko posuniętego rozpadu gnilnego czerwia. Zakażony czerw silnie fluoryzuje w świetle ultrafioletowym. Ostatnio do wykrywania i identyfikacji endospor B. larvae w materiale patologicznym wprowadzono w niektórych krajach odczyn immunofluorescencji. Odczyn ten, który cechuje się dużą czułością i swoistością, wymaga wyposażenia laboratoriów badawczych w specjalną aparaturę oraz specyficzne dla endospor tego zarazka surowice odpornościowe o wysokim mianie. W każdym przypadku badanie laboratoryjne czerwia należy uzupełnić badaniem miodu, węzy i wosku.

Zmiany anatomopatologiczne

Pierwszym objawem zamierania czerwia jest zmiana zabarwienia oskórka z perłowobiałego, połyskującego na szarobiały, matowy, a następnie żółty oraz spadek napięcia tkanek przy zachowanej segmentacji zewnętrznej. Larwa mięknie i wiot- czeje. Pod koniec drugiego tygodnia zanika segmentacja zewnętrzna ciała larwy. Zabarwiona na kolor żółtobrązowy larwa osuwa się na dno komórki. W trzecim tygodniu ciało larwy zmienia się w lepką, ciągliwą masę, która po 4÷5 tygodniach na skutek odparowania wody gęstnieje, ciemnieje i daje się wyciągnąć w cienkie nitki o długości od kilku do kilkunastu centymetrów. Po 5÷6 tygodniach ciągliwą masa zmienia się w ciemnobrązowy strupek, ściśle przylegający do dolnej ściany komórki. Po dodaniu kilku kropel wody, zeschnięty strupek zmienia się ponownie w ciągliwą masę o zapachu zbliżonym do przypalonego rogu lub gotowanego kleju stolarskiego. Rozpoznanie. Kliniczne rozpoznanie choroby przy zaawansowanym jej przebiegu nie nastręcza trudności. Musi być ono jednak potwierdzone badaniem laboratoryjnym wycinków plastrów z chorym lub podejrzanym o chorobę czerwiem. Duże usługi w orientacyjnym badaniu w kierunku zgnilca złośliwego oddaje próba Holsta (probówkowa i szkiełkowa). Próba Holsta probówkowa polega na wykazaniu obecności enzymów proteolitycznych, które uwalniają się podczas zarodnikowania B. larvae w martwym czerwiu. Próba polega na dodaniu do probówki z odtłuszczonym, rozrzedzonym wodą mlekiem masy rozkładających się lub wyschniętych larw w stosunku 5 części mleka na 1 część masy larw. Wynik dodatni – wytrącenie kazeiny z następowym sklarowaniem mleka pojawia się po 15 min inkubacji w temp. 37°C. Należy jednak pamiętać, że próba może wypaść dodatnio ze zdrowym czerwiem w przypadku obecności w badanym materiale pyłku. Próba Holsta szkiełkowa polega na maceracji badanego materiału na szkiełku podstawowym w dwóch kroplach mleka. W przypadku zgnilca złośliwego mleko ścina się po około 40 sekundach, przy kiślicy po około 2 minutach. Ze zdrowym czerwiem próba wypada dodatnio dopiero po 12 minutach.

Odporność na zgnilec złośliwy

Poszczególne rasy pszczół różnią się między sobą podatnością na zakażenia naturalne i sztuczne. Odporność na zakażenie jest cechą dziedziczną. Jest ona uwarunkowana: szybszym wykrywaniem i usuwaniem chorego i marwego czerwia jeszcze przed wytworzeniem endospor, przez pszczoły z ras odpornych, usuwaniem z syropu endospor przez pszczoły robotnice, wydzielaniem przez robotnice z mleczkiem substancji hamujących kiełkowanie endospor i rozwój form wegetatywnych, szybszym wzrostem larw z linii odpornych w porównaniu do larw z linii wrażliwych, różnymi wymaganiami odżywczymi czerwia z linii wrażliwych i odpornych. Przebieg choroby. Okres wylęgania choroby trwa średnio 6 dni, wyjątkowo 24÷48 godzin. Przebieg choroby zależy od wielkości dawki zakaźnej, liczby, stanu odżywienia i utrzymania czerwia oraz siły rodziny. Czerw zamiera w ciągu kilku godzin, najpóźniej na trzeci dzień po zasklepieniu komórki. Choroba rozwija się skrycie i w początkowym okresie jej rozwoju zwykle brak dostrzegalnych objawów. Zasklepienie komórek uniemożliwia obserwację larw. Dopiero postępujące zmiany w zamarłym czerwiu, zmiany na zasklepach i ósłabienie rodziny wskazuje na proces chorobowy. Chora rodzina na skutek zmniejszenia liczby pszczół lotnych słabnie, jej produkcyjność spada, często obserwuje się nieuzasadnioną łagodność lub agresywność pszczół. Pszczoły usuwają z rodziny chory, martwy, a niekiedy i zdrowy czerw. Przez otwór wylotu wyczuwa się charakterystyczny zapach. Objawy. Pierwszym objawem choroby są zmiany na zasklepach. W okresie pierwszym (3÷5 tygodni po zakażeniu) na zasklepach komórek z zamarłym czerwiem pojawiają się ciemne plamki, zlewające się po pewnym czasie w jedną dużą plamę. Zasklep ciemnieje, wilgotnieje i zapada się. W drugim okresie (5 tygodni po zakażeniu) zasklepy ulegają silnemu pofałdowaniu i zapadnięciu, niekiedy aż do połowy komórki. W trzecim okresie (6 tygodni po zakażeniu) pszczoły wygryzają otworki w zasklepach, często odsklepiają całkowicie komórki i starają się usunąć z nich martwy czerw. Czerw w plastrach przyjmuje wygląd czerwia rozstrzelonego. U martwych poczwarek ponad zdezintegrowane ciało wystaje do wnętrza komórki plastra narząd gębowy, który tworzy charakterystyczny ,,języczek”. Ta zmiana jest uważana za cechę patognomoniczną dla zgnilca złośliwego.

Czynniki usposabiające i drogi szerzenia choroby

Czynniki usposabiające. Choroba występuje zazwyczaj w silnych i zdrowych rodzinach o dużej liczbie czerwia. Do wystąpienia choroby usposabia niedożywienie i zaziębienie czerwia. Drogi szerzenia choroby. W rodzinie choroba szerzy się za pośrednictwem: pszczół karmicielek, które przed podjęciem funkcji karmienia czerwia oczyszczają komórki plastra z czerwia zamarłego na zgnilec złośliwy. W trakcie wykonywania tych prac następuje masowe zakażenie narządów gębowych i odnóży endosporami B. larvae, a za ich pośrednictwem miodu, szkodników żyjących w ulu, które podczas żerowania zakażają się endosporami B. larvae i wydalają je z kałem, plastrów zanieczyszczonych endosporami B. larvae, w których uprzednio przebywał chory i martwy czerw. W pasiece zaraza szerzy się za pośrednictwem pszczelarza, który przenosi endospory pszczół błądzących oraz rabujących chore i zamarłe rodziny, szkodników żyjących w ulu oraz sprzętów i narzędzi pasiecznych, ramek z chorym czerwiem, woszczyny i węzy oraz miodu zawierającego endospory B. larvae. Między pasiekami choroba szerzy się głównie za pośrednictwem pszczół błądzących oraz rabujących miód z chorych i zamarłych pni, węzy zanieczyszczonej endosporami zarazka, sprzętu pasiecznego (miodarka) oraz szkodników żyjących w ulu.

Endospory B larvae

Endospory B larvae są oporne na działanie czynników fizycznych i chemicznych. W martwym czerwiu nie tracą zakaźności po 20 latach, w wyschniętym kale eksponowanym na działanie promieni słonecznych giną po około 15 dniach, w miodzie po 4÷6 tygodniach. Endospory giną pod wpływem 5÷10% formaliny po 6 godzinach, 2÷3% sody żrącej po około 4 minutach, 0,1% sublimatu po 4÷5 dniach. Wosk i miód działa ochronnie na endospory. W wosku giną one w temp. 140÷170°C po 1,5÷2,0 godzinach, w miodzie i wosku w temp. 100°C po 5 dniach, a w autoklawie w temp. 110°C przy nadciśnieniu 0,1 MPa po 30 minutach. Pod wpływem działania tlenku etylenu w stężeniu 450 mg/1 powietrza endospory w produktach pszczelarskich, sprzęcie i narzędziach pasiecznych giną po 1 godzinie. W plastrach naświetlanych promieniami gamma [(0,258÷0,516)* 102 C/kg] liczba endospor zdolnych do kiełkowania obniża się o 99,9%. Źródło zakażenia. Głównym źródłem zakażenia jest martwy czerw (jedna larwa zawiera około 2,5 mld endospor) oraz pokarm (miód, pyłek i mleczko) zanieczyszczony endosporami B. larvae. Patogeneza. Na zakażenie doustne endosporami B. larvae jest podatny czerw w wieku 55÷60 godzin (rasy wrażliwe) i 36 godzin (rasy odporne). LDS0 dla czerwia przy zakażeniu doustnym wynosi 35 endospor/larwę, dla poczwarek przy zakażeniu do hemolimfy 5000 endospor. Czerw zakaża się za pośrednictwem zanieczyszczonego endosporami pokarmu. Wrażliwość czerwia na zakażenie maleje z wiekiem na skutek rozwoju w jelicie środkowym błon odżywczych i spadku potencjału oksydoredukcyjnego treści przewodu pokarmowego. Formy wegetatywne nie wywołują zakażenia, ponieważ giną szybko pod wpływem kwasu 10-A2 -hydroksydecenowego, który występuje w pokarmie przeznaczonym dla czerwia. Zarodniki kiełkują po około 24 godzinach po przedostaniu się do przewodu pokarmowego. Początkowo rozwój B. larvae hamuje duże stężenie cukrów redukujących w jelicie środkowym larwy. Wystąpienie objawów chorobowych w pierwszych dniach po zakażeniu jest spowodowane niedożywieniem larw. Dopiero po zasklepieniu komórki następuje właściwy rozwój choroby spowodowany obfitym namnożeniem form wegetatywnych. Komórki wegetatywne uszkadzają nabłonek imięśniówkę jelit, przenikają do hemocelu (posocznica) i powodują zwyrodnienie komórek ciała tłuszczowego, nabłonka tchawek, mięśni i oskórka, cewek wydalniczych oraz martwicę narządów wewnętrznych. Chorują larwy 6÷8-dniowe, padają larwy w stadium larwy wyprostowanej, rzadziej przedpoczwarki i poczwarki. Jedynie w przypadkach niedożywienia oraz przy zakażeniu larw bardzo młodych lub dużej zjadliwości zarazka choruje i zamiera czerw niezasklepiony. B. larvae zarodnikuje w ciele zakażonego czerwia począwszy od 9 dnia po zakażeniu. Pszczoły zakażają się również endosporami B. larvae. Jednakże w ich przewodzie pokarmowym endospory nie kiełkują i są usuwane z kałem.

B. larvae

B. larvae jest fakultatywnym tlenowcem. Rośnie w temperaturze 35÷38°C (optimum 37°C) w granicach pH 6,0÷7,2 (optimum 6,8). Zarodniki mogą kiełkować i postacie wegetatywne namnażać się w warunkach ściśle beztlenowych. Wzrost na podłożach uzyskuje się przy inokulum zawierającym ponad 10 tys. endospor. Na podłożach stałych po 24÷48 godzinach inkubacji w temp. 37° C B. larvae tworzy bezbarwne, przezroczyste łub szarobiałe kolonie o równym, rzadziej postrzępionym brzegu i pomarszczonej powierzchni. Na agarze z dodatkiem krwi tworzy śluzowate, niehemolizujące kolonie. Na bulionie z wyciągiem z marchwi i drożdży rośnie w formie zmętnienia i osadu. Pod wpływem swoistego bakteriofaga zachodzi dysocjacja form R w S. Forma S wytwarza mniejsze, gładkie, wypukłe połyskujące kolonie o równym brzegu. W preparatach mikroskopowych występują krótkie, grube komórki ułożone pojedynczo lub palisadowało. B. larvae wytwarza siarkowodór, niewielkie ilości amoniaku, redukuje azotany do azotynów, ścina i peptonizuje mleko, wolno rozrzedza żelatynę. Reakcja Voges-Proskauera i z czerwienią metylenową u większości szczepów jest dodatnia. Redukuje on 0,1% roztwór błękitu metylenowego. Niektóre szczepy hydrolizują kazeinę. Szczepy B. larvae różnią się zdolnościami fermentowania cukrów i alkoholi wielowodoro- tlenowych. Większość szczepów fermentuje z wytworzeniem kwasu sacharozę, maltozę, ara- binozę, mannit, eskulinę, ksylozę, laktozę, galaktozę, glukozę, fruktozę i salicynę. Szczepy B, larvae mają swoiste komponenty antygenowe (białka i kompleksy wielocukrowo-białkowe) oraz komponenty wspólne z Bac. alvei i Bac. thuringienm. Specyficzne dla B. larvae komponenty występują we frakcjach wielocukrowych komórki bakteryjnej. B. larvae jest patogenny wyłącznie dla czerwia pszczoły miodnej. Zjadliwość szczepów obniża się bardzo szybko przy hodowli na podłożach sztucznych i wzrasta po seryjnych pasażach przez czerw. W trakcie zarodnikowania B. larvae wytwarza substancje antybiotyczne, które hamują wzrost wielu bakterii Gram dodatnich i Gram ujemnych. Dzięki nim w zamarłym czerwiu występują jedynie endospory B. larvae,

Zgnilec złośliwy (zgnilec amerykański)

Jest to zakaźna, wysoce zaraźliwa choroba czerwia o przebiegu złośliwym, na którą choruje i zamiera czerw zasklepiony w stadium larwy wyprostowanej, rzadziej przedpoczwarki lub poczwarki. Choroba występuje powszechnie tam gdzie hodowane są pszczoły w okresie wychowu czerwia w rodzinie (wiosna, lato i jesień). Najostrzej przebiega ona w najcieplejszej porze roku, w Polsce w drugiej połowie lata. Zgnilec złośliwy jest znany od czasów Arystotelesa. Naturę zakaźną tej choroby udowodnił White, który w 1904 r. wyizolował i opisał czynnik etiologiczny choroby -Bacillus larvae. W Polsce i w większości krajów choroba jest zwalczana z mocy ustawy. Etiologia. B. Iarvae jest laseczką o wymiarach 0,2÷0,8 x 2÷5 um, która występuje pojedynczo lub w formie krótkich łańcuszków. Na podłożach płynnych wykazuje tendencje do tworzenia nitek. Drobnoustrój może wykazywać ruchy dzięki 30÷35 rzęskom ułożonym peritrichalnie. B. larvae wytwarza cienkościenne, ełipsowatego kształtu endospory ułożone w komórce centralnie lub subterminalnie. Przy centralnym ułożeniu endospor w komórce, sporangia mają kształt wrzecionowaty. Jest on Gram dodatni, w starych hodowlach Gram chwiejny. B. Iarvae rozwija się i zarodnikuje na podłożach wzbogaconych w tiaminę, o niskim potencjale oksydo-redukcyjnym i stężeniu cukrów poniżej 2,5%. Do izolacji i namnażania B. larvae są stosowane podłoża wg Bailey’a i Lee, Bailey’a i Gibbsa, Forstera i Michaela. Wszystkie te podłoża nie zawierają w swoim składzie glukozy, która przedłuża logarytmiczną fazę wzrostu, skraca przeżywalność form wegetatywnych i hamuje zarodnikowanie. Dodatek glukozy w stężeniu powyżej 3,0% hamuje całkowicie wzrost. Zarodnikowanie przebiega najlepiej na podłożu Holsta-Sturtewanta w modyfikacji Azumy i na podłożu jajowym. Dobry wzrost uzyskuje się również na agarze zawierającym 5,0% krwi baraniej i 1,0% glukozy.