Category: Choroba pszczół

Senotainiaza

Senotainiaza (inwazja muchy Senotainia) — Senotainiasis. Jest chorobą inwazyjną pszczół lotnych, którą wywołują larwy muchy Senotairtia tricuspis pasożytujące w tułowiu i odwłoku pszczół. Zarażone pszczoły padają po 27 dniach. Nasilenie choroby przypada na lipiec i sierpień. Wtedy bowiem pojawiają się masowo zapłodnione samice S. tricuspis. Senotainiaza występuje we Francji, Italii, Ameryce, Ukrainie i na wschodzie Polski. Opisał ją po raz pierwszy w 1924 r. Agnelloz-Nikoud. Etiologia. Senotainia tricuspis (rząd Diptera, rodzina Tachinidae) ma długość 6÷8 mm. Ciało owada zabarwione na kolor szarozielonkawy pokrywają gęste włoski. Przednia część głowy między oczami oraz czułki są żółte. W pasiece spotyka się zapłodnione samice, które usadawiają się na ścianach i daszkach uli i czatują na wylatujące pszczoły. Samica napada na lecącą pszczołę i składa żywe larwy na błonie łączącej głowę z tułowiem. Larwy o długości 0,17 X 0,7 mm, o wyraźnie zaznaczonej segmentacji zewnętrznej, przegryzają błonę między- segmentalną, wnikają do hemolimfy i z jej prądem są przenoszone do tułowia i odwłoka gospodarza. Larwy rozwijają się i odżywiają kosztem organizmu pszczoły. Dopiero po padnięciu pszczoły wnikają one do mięśni tułowia, a następnie do narządów wewnętrznych odwłoka, gdzie żerują. Po 6÷11 dniach larwa opuszcza martwą pszczołę i przechodzi przepoczwarzenie w ziemi. Cykl rozwojowy pasożyta trwa 15÷33 dni. Muchy zimują w ziemi w stadium poczwarki. Patogeneza. Larwy S. tricuspis odżywiają się hemolimfą, co prowadzi do osłabienia, utraty zdolności lotnych i padania pszczół. Przebieg i objawy choroby. Chorują wyłącznie pszczoły lotne. Nasilenie inwazji występuje w drugiej połowie lata, zwłaszcza po zimnych i deszczowych dniach, które utrudniają loty pszczół. Usposabiająco do występowania choroby wpływa usytuowanie pasiek na terenach nasłonecznionych. Chore pszczoły tracą zdolności lotne, pełzają przed ulem i, szybko padają. Tułów i odwłok martwych pszczół wypełniają larwy S. tricuspis, W ZSRR opisano przypadki porażenia 70÷80% pszczół i masowe zamieranie całych rodzin. Rozpoznanie. Opiera się na stwierdzeniu w pasiekach obecności much S. tricuspis oraż wykazaniu podczas sekcji parazytologicznej żerujących larw w tułowiu i odwłoku pszczół. Zapobieganie i zwalczanie choroby. Polega ono na malowaniu na biało daszków uli krochmalem z dodatkiem kontaktowych środków owadobójczych. Martwe pszczoły porażone przez pasożyty należy zakopać na głębokość co najmniej 20 cm. Leczenia brak.

Muszyce pszczół

Muszyce pszczół są następstwem pasożytowania larw niektórych gatunków much w hemo- limfie, tkankach tułowia i odwłoka pszczół. Rozwijające się larwy pasożyta powodują mechaniczne i chemiczne uszkodzenie tkanek żywiciela, co prowadzi do padania zarażonych owadów. Muszyce występują w ciepłych porach roku. Maksymalne ich nasilenie przypada na lato. Za wyjątkiem senotainiazy i inwazji Meloloncha ronnei nie powodują one większych strat w rodzinie. Choroba dotyczy pszczół zbieraczek, które zarażają się podczas lotu lub w trakcie zbierania pyłku i nektaru (fizocefaloza). W przebiegu inwazji nie występują charakterystyczne dla inwazji danym gatunkiem muchy objawy chorobowe. Do głównych objawów klinicznych należy utrata zdolności lotnych, niekiedy porażenie skrzydełek. Zarażone owady szybko padają. W rozpoznaniu choroby bardzo duże usługi oddaje sekcja parazytologiczna chorych pszczół i badanie mikroskopowe larw pasożytów. Rozpoznanie kliniczne na podstawie objawów chorobowych nie jest możliwe. Bardzo pomocne w rozpoznaniu jest również stwierdzenie występowania dorosłych much na terenie pasieki. Muszyce u pszczół są wywołane przez następujące gatunki much: Senotainia tricuspis (rodzina Tachinidae). Larwy muchy pasożytują w hemolimfie żywych pszczół, po ich padnięciu w mięśniach tułowia i narządach wewnętrznych odwłoka, Physocephala vittata (rodzina Conopidae). Larwy odżywiają się hemolimfą i tkankami narządów wewnętrznych pszczół, Melaloncha ronnei (rodzina Phoridae). Larwy pasożytują w tkankach tułowia. Mogą one rozwijać się również w martwych pszczołach, Drosophila brusckii Larwy pasożytują w narządach wewnętrznych pszczół, Sarcophaga surrubea (rodzina Sarcophagidae). Larwy porażają mięśnie i narządy wewnętrzne pszczół, Rondamioestrus apivorus (rodzina Tachinidae). Larwy pasożytują w tkankach tułowia pszczół. Muszyce rzekome pszczół (Pseudomyases) są wywołane przez larwy, które żerują na martwym czerwiu lub pszczołach. Opisano muszyce rzekome wywołane przez: Sarcophaga nigriventris (rodzina Sarcophagidae), Phora incrassata (rodzina Phoridae), Helomyza serrata (rodzina Helomyzidae), Tephroclamys canescens (rodzina Helomyzidae).

Inwazja wachlarki

Samice wachlarki (Stylops mellites, S. aterrimuś) pasożytują w tkankach miękkich tułowia pszczół, larwy tego pasożyta w jamie ciała czerwia. Inwazje wachlarki występują rzadko i dotyczą niewielkiej liczby pszczół w rodzinie. Przypadki inwazji wachlarki opisano w Polsce w pasiekach w okolicach górskich, w Czechosłowacji i ZSRR. Etiologia. U wachlarki Stylops mellite (podgromada Pterygogenea, rząd Strepsiptera, rodzina Stylopidae) występuje daleko posunięty dymorfizm płciowy. Samce,o długości ciała 4 mm, mają dwie pary skrzydełek, pierwsza para dobrze rozwinięta, druga szczątkowa. Samice wyglądem zewnętrznym przypominają larwę. Nie mają one oczu, odnóży i skrzydełek. Prowadzą pasożytniczy tryb życia na odwłoku pszczół. Zapłodnione samice rodzą drobne, bardzo ruchliwe larwy, które po przedostaniu się do komórek z czerwiem wnikają szybko pod oskórek larw pszczelich. Tam odżywiają się hemolimfą na drodze osmozy. Porażony czerw przechodzi wszystkie stadia rozwojowe. Po opuszczeniu komórek plastra przez młode pszczoły, samce opuszczają ciało pszczół, samice zaś wysuwają z ciała owada, przez błony międzysegmentalne przedni odcinek swojego ciała. Samce zapładniają samice w ciele pszczół. Patogeneza. Larwy pasożytujące na czerwiu powodują wystąpienie tzw. stylopizacji. Polega ona na upodobnieniu się narządów gębowych i głowy oraz innych narządów ciała samca do samicy. I tak u pszczół robotnic występuje zanik a nawet całkowity brak narządów służących do zbierania pyłku, zmniejszenie i zanik żądła. Zmienione w ten sposób robotnice niechętnie pracują lub zaprzestają zupełnie zbierania nektaru i pyłku. Zarażone pszczoły są osłabione, niespokojne i szybko padają. Przebieg i objawy choroby. Choroba szerzy się za pośrednictwem zarażonego czerwia i pszczół. U chorych pszczół obserwuje się rozdęcie odwłoków, ociężałość i niechęć do pracy. Na skutek stylopizacji robotnice pracują riiało efektywnie. Między pierścieniami tułowia zarażonych owadów prześwitują białe główki pasożytów. Rozpoznanie. Wystąpienie stylopizacji, która jest objawem patognomonicznym choroby i obecności pasożytów, pozwala na rozpoznanie choroby. Leczenie, zwalczanie i zapobieganie inwazji wachlarki nie zostało dotychczas opracowane.

Inwazja larw oleić

Meleoza jest chorobą pasożytniczą zbieraczek, rzadziej pszczół nielotnych, wywołaną przez larwy chrząszczy z rodzaju Meloe, które pasożytują na powłokach zewnętrznych. Choroba występuje w pierwszej połowie lata (druga połowa maja, czerwiec) i powoduje niepokój, wycieńczenie i padanie pszczół. Etiologia. Na ciele pszczół pasożytują larwy o nazwie trójpazurkowiec (triangulus) oleicy pstrej M. variegatus i M cicatricosus. Trójpazurkowce odżywiają się hemolimfą. Spotykane na powłokach zewnętrznych ciała zbieraczek larwy oleicy zwyczajnej M. proscarabeus odżywiają się miodem i nie są szkodliwe dla pszczół. Oleice należą do rzędu Coleoptera, rodziny Meloeidea. Ciało M. variegatus o długości 11÷38 mm składa się z głowy, tułowia i odwłoka pokrytego w odcinku przednim połyskującymi metalicznie pokrywami o zabarwieniu fioletowo-czarnym. Samice składają na wiosnę do dołków w ziemi około 10 000 jajeczek kształtu cylindrycznego, z których po A+6 tygodniach wylęgają się drobne ruchliwe larwy (trianguliny). Larwy mają trzy pary odnóży zakończonych trzema pazurkami. Usadawiają się one na kwiatach roślin motylkowych, złożonych i krzyżowych, gdzie zarażają pszczoły robotnice zbierające nektar lub pyłek. Trójpazurkowce usadawiają się na błonach międzysegmentalnych tułowia i odwłoka, gdzie odżywiają się hemolimfą lub przechodzą do komórek plastrów i żywią się jajeczkami pszczół. Larwy, które nie przedostaną się na pszczoły, nie podlegają dalszemu przeobrażeniu. Trójpazurkowce w swoim rozwoju przechodzą stadium larwy drugiego stopnia, pozornej poczwarki, larwy trzeciego stopnia, poczwarki właściwej.

Brauloza

Brauloza jest chorobą pasożytniczą matek, robotnic i trutni, którą wywołują ektopasożyty z rodzaju Braula. Przy masowych zarażeniach matki występują zaburzenia w czerwieniu i śmierć matek. Nasilenie choroby przypada na okres późnego lata, kiedy pasożyt poraża młode pszczoły i trutnie. Jesienią i zimą duże ilości pasożytów występują na matce i robotnicach, szczególnie w centralnej części gniazda. W rodzinach choroba występuje endemicznie i nasila się cyklicznie późnym latem i jesienią. Etiologia. Wszolinka pszczela Braula coeca (gromada Insecta, podgromada Pterygenea, rząd Diptera, rodzina Braulidae, rodzaj Braula) występuje wszędzie tam, gdzie hodowane są pszczoły. B. coeca i B. coeca angulata występują na terenie Europy, B. schmitzi w Brazylii, Kaukazie i Zakaukaziu, B7 orientalis na Bliskim i Dalekim Wschodzie, B. kohli w Afryce Równikowej i B. pretoriensis w Południowej Afryce. W Polsce pasożytuje B. coeca. B. coeca jest pasożytem pszczół. Całe życie spędza w ulu, gdzie przechodzi cykl rozwojowy trwający 21 dni. Dorosły dwuskrzydły owad o zabarwieniu ceglastym ma krótką, szeroką głowę i tułów i prawie kulisty odwłok. Samice są nieco większe od samców. Długość ciała samic wynosi 1,5 mm, szerokość 1,0 mm. Całe ciało wśzolinki, za wyjątkiem clypeus i dolnego odcinka głowy, pokrywają ciemne włoski. Trzy pary silnie rozwiniętych odnóży są zakończone szerokimi grzebyczkami Przy ich pomocy pasożyt przyczepia się do włosków pokrywających ciało pszczoły. Aparat gębowy typu ssącego jest przystosowany do pobierania pokarmów płynnych, mleczka i miodu. B. coeca umiejscawia się po stronie grzbietowej na przewężeniu między tułowiem i odwłokiem robotnic, matek i trutni. Przy silnym nasileniu inwazji, szczególnie u matek starszych, liczba pasożytów jest kilkakrotnie większa niżeli u robotnic. Na matkach obserwowano do 171 pasożytów, na robotnicach średnio 2÷3 pasożyty. W celu zdobycia pożywienia wszolinki przechodzą na głowę owada, usadawiają się w pobliżu otworu gębowego i grzebyczkiem drażnią wargę dolną tak długo aż pojawi się kropelka mleczka, które szybko zlizują. U matek i trutni wyczekują na pobieranie przez nie pokarmu.

Inwazja Tropilaelaps clarea

Tropilaelaps clarea jest ektopasożytem robotnic, trutni, matek i starszego czerwia. Dojrzałe płciowo roztocza o ciele silnie spłaszczonym, wymiarze 0,8 X 0,55 mm, usadawiają się na błonach międzysegmentalnych, gdzie żywią się hemolimfą. Larwy pasożyta żerują na larwach i poczwarkach pszczół. Czerw porażony w stadium larwy i przedpoczwarki ginie, natomiast poczwarki przeżywają zarażenie i rozwijają się z nich pszczoły o niedorowiniętych skrzydełkach. W zarażonych rodzinach obniża się szybko liczba czerwia i pszczół, występuje czerw rozstrzelony, pojawiają się osobniki z niedorozwojem skrzydełek, które są usuwane z ula. Rodzina niechętnie pracuje, jej produkcyjność spada. Przy silnej inwazji pasożyta padają całe rodziny. Dotychczas chorobę opisano w Indiach, Wschodnich Himalajach, Filipinach, Hong-Hongu i Wietnamie. Leczenie polega na comiesięcznym stosowaniu kwiatu siarki w małych dawkach.

Cykl rozwojowy pasożyta

Rytm składania jajeczek przez samicę V. jacobsoni jest ściśle uzależniony od stanu jej odżywienia oraz obecności w rodzinie czerwia. Gwałtownemu rozmnażaniu pasożyta sprzyja pojawienie się w rodzinie czerwia trutowego, przy czym wraź ze zwiększeniem liczby czerwia trutowego w rodzinie zmniejsza się stopień porażenia pasożytem czerwia robotnic. W lecie pasożyt poraża około 3,0% czerwia robotnic i ponad 60% czerwia trutowego, zaś na wiosnę i w jesieni do 80% czerwia robotnic. V. jacobsoni odbywa cykl rozwojowy na czerwiu zasklepionym. Zapłodnione samice przechowują nasienie w zbiorniczku nasiennym przez zimę. Na wiosnę samica po każdorazowym napiciu się hemolimfy przechodzi z karmicielek w trakcie karmienia czerwią do zaczerwionych komórek plastra tuż przed ich zasklepieniem, gdzie składa 2-5 perłowobiałych, elipsowatego kształtu jajeczek (1,5-3,0 mm). Istnieje również możliwość odsklepiania czerwia w celu złożenia jajeczek przez samicę roztocza. Następnie samica V. jacobsoni osiedla się na robotnicach pielęgnujących czerw i po napiciu się hemolimfy przystępuje do ponownego składania jajeczek. Pod koniec drugiej doby obecna w jajeczku larwa o trzech parach odnóży przekształca się w protonimfę, która opuszcza jajeczko i pasożytuje na czerwiu. Również dalsze stadia rozwojowe pasożyta łącznie z dojrzałymi samcami i samicami odżywiają się hemolimfą czerwia. Stadium protonimfy trwa u samicy 5, u samca 3 dni. Następnie protonimfy przekształca się w deutonimfę, z której po 1-2 dniach rozwijają się samce i samice. Niektórzy autorzy wyróżniają ponadto w cyklu rozwojowym V. jacobsoni stadium protochrysalis i deutochrysalis. Po kopulacji samce giną, zaś zapłodnione samice są wynoszone przez wygryzające się pszczoły z komórek plastra. W temperaturze gniazda pszczelego cykl rozwojowy samca trwa 6-7 dni, samicy 8-10 dni.

Inwazje roztoczy zewnętrznych

Trzy gatunki roztoczy (A. externus, A. dorsalisiA. vagans) mogą pasożytować i rozmnażać się na powłokach zewnętrznych pszczół, dwa gatunki (V. jacobsoni i T. clared) pasożytują na czerwiu i pszczołach. Roztocza te nie zarażają tchawek. Inwazja Acarapis externus, A. dorsalis i A. rngans. Pszczoły mogą zarażać się jednym gatunkiem roztoczy, rzadziej dwoma, wyjątkowo trzema gatunkami. Rozwój A. externus trwa średnio 10 dni. Zapłodniona samica przylepia złożone jajeczka do ciała pszczoły. Larwa nie opuszcza przez pewien czas powłoki jaja, tylna jej część pozostaje w otoczce jajowej. W ten sposób jest ona zabezpieczona przed spadnięciem z ciała pszczoły., Nasilenie zachorowań wywołanych przez roztocza zewnętrzne z rodzaju Acarapis obserwowano w rodzinach pozbawionych matki. Roztocza odżywiają się hemolimfą. U zarażonych pszczół występuje silny niepokój i próby oczyszczenia ciała z pasożytów. Często inne pszczoły oczyszczają części tułowia najbardziej owłosione i niedostępne dla odnóży zarażonej pszczoły. Dotychczas nie przebadano wpływu zarażenia tymi roztoczami na organizm pszczół, siłę i produkcyjność rodziny. Inwazje roztoczy zewnętrznych zwalcza się w identyczny sposób jak chorobę roztoczową. Warroza (varroosis, choroba roztoczowa czerwia i pszczół) jest zaraźliwą chorobą czerwia, robotnic, trutni i matek o przebiegu ciężkim, którą wywołuje odżywiający się hemolimfą roztocz Varroa jacobsoni. Samice roztocza pasożytują na imago, postacie rozwojowe oraz samce i samice pasożyta porażają czerw zasklepiony, rzadko czerw niezasklepiony, głównie cżerw trutowy. Warroza jest zwalczana z mocy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. V. jacobsoni, stwierdzona po raz pierwszy przez Jacobsona na czerwiu trutowym A pis indica na Jawie w 1904 r. została opisana przez Oudemansa. Istnieje wiele hipotez odnośnie czasu i miejsca, kiedy doszło do zarażenia Apis mellifera. Według jednej z nich adaptacja, zresztą niezupełna pasożyta do pszczoły miodnej miała miejsce na terenie Chin i obszarze ZSRR graniczącym z Chinami w latach 1960-1964. Inni autorzy uważają, że V. jacobsoni zaadaptowała się do pszczoły miodnej w Indiach, a być może również w Indonezji w latach 1904-1960. Za niepełną adaptację roztocza do pszczoły miodnej przemawia zarówno szybszy rozwój V. jacobsoni w rodzinach słabych, gdzie z reguły czerw jest słabo ogrzewany, oraz składanie jajeczek przez samicę pasożyta i jego rozwój w komórkach z czerwiem usytuowanym na obwodzie plastrów i na plastrach skrajnych. Decydującym czynnikiem jest w tym przypadku niższa temperatura, w której rozwija się czerw i stężenie dwutlenku węgla. Od początku lat sześćdziesiątych zanotowano bardzo szybki rozwój choroby, masowe zamieranie rodzin chorych oraz gwałtowne szerzenie się inwazji. Choroba została zawleczona na wszystkie kontynenty za wyjątkiem Australii i Ameryki Północnej, Nowej Zelandii, Wysp Pacyfiku i Wielkiej Brytanii. Decydującą rolę w szerzeniu choroby odgrywa import matek, wędrówki i błądzenie trutni, kontakty zbieraczek w trakcie zbierania pożytku, błądzenia pszczół i rabunki. Na możliwość przenoszenia pasożyta przez osy i trzmiele wskazuje przeżywalność V. jacobsoni na tych owadach przez 3-5 dni.

Tymol i mentol

Tymol.Działa na postacie wędrujące A. woodi Stosuje się go w dawce 10 g/pień dwukrotnie w odstępach miesiąca, poczynając od kwietnia. Trzeci raz stosuje się tymol w dawce 15 g/pień pod koniec września, po zakończeniu zimowego dokarmiania pszczół. Preparat w naczynkach metalowych lub szklanych, najlepiej przykryty gazą, należy wstawić na dno ula. Mentol. Mentol krystaliczny, mieszanina mentolu z wazeliną w stosunku 1:2 oraz 10% roztwór mentolu w 80% alkoholu etylowym wywierają silne działanie pasożytobójcze na postacie dojrzałe, jaja i larwy A. woodi Jest on wskazany szczególnie do zwalczania zarażeń w rodzinach przeznaczonych na eksport. Autorzy włoscy zalecają przy zarażeniu słabym wstawienie do ula naczynka zawierającego 4 g mentolu na okres 96 godzin, przy zarażeniu silnym 5 g mentolu na 120 godzin. Stosowanie mentolu w roztworze alkoholowym zapewnia szybsze i równomierne ulatnianie się leku, głębsze wnikanie do tchawek i ich rozgałęzień oraz umożliwia dokładniejsze dawkowanie. W niektórych krajach w leczeniu choroby roztoczowej jest stosowany Dimite, ester etylowy kwasu salicylowego i Ovotran, Micasin, Milbex, Tedion, BEF. Zapobieganie chorobie polega na niedopuszczaniu do rabunków, błądzeniu pszczół i trutni, niszczeniu wędrownych rojów niewiadomego pochodzenia, kontroli weterynaryjnej nad obrotem pszczołami i matkami oraz nad pasiekami wywożonymi ną pożytki.

Rozpoznanie

W każdym przypadku podejrzenia choroby rozpoznanie kliniczne musi być potwierdzone badaniem laboratoryjnym. Celem badania jest wykazanie w pierwszej parze tchawek obecności dojrzałych roztoczy lub ich postaci rozwojowych oraz charakterystycznych zmian anatomopatologicznych. Do badań laboratoryjnych należy pobrać 50÷100 sztuk martwych pszczół z osypu zimowego lub padłych przed pierwszym oblotem. Stwierdzenie zarażenia chociażby jednej pszczoły wskazuje na zarażenie całej rodziny. Istnieje kilka metod badania pszczół na obecność roztoczy w tchawkach, a mianowicie: metoda szybka, metoda Svobody (czareczek), badanie mikroskopowe wypreparowanych tchawek pszczół poddanych uprzedniemu działaniu płynu Audemanna, badanie w kompensorze trychinoskopowym. Metoda szybka polega na oglądaniu przez lupę przy powiększeniu 25 x pierwszej pary tchawek żywych pszczół. U pszczół poddanych narkozie eterowej należy usunąć żądło, główkę, pierwszą parę nóżek i chitynowy pierścień przedtułowia. W tak powstałym otworze tułowia prześwitują tchawki. Można je przenieść na szkiełko podstawowe do kropli alkoholu propylenowego i po nakryciu szkiełkiem nakrywkowym oglądać pod mikroskopem przy powiększeniu 100-300x. W metodzie Svobody zalecanej powszechnie należy odciąć główkę wraz z przednią częścią tułowia tuż przed pierwszą parą skrzydełek. Odciętą część odwraca się powierzchnią cięcia ku górze i wypreparowuje igłą mięśnie. Otrzymane w ten sposób czarki, należy nakleić na tekturę lub pudełko i oglądać tchawki pod lupą. W celu dokładniejszego zbadania tchawek wkrapla się do czarki 20% amoniak, wypreparowuje i ogląda tchawki pod mikroskopem w kropli 5÷20% kwasu mlekowego przy powiększeniu 10-25x. Wysuszone pszczoły przed przystąpieniem do badania należy umieścić na co najmniej 24 godziny w płynie Audemanna (alkohol 70% – 87 ml, gliceryna — 5 ml, kwas octpwy lodowaty – 8 ml), a następnie przygotować czarki wg metody Svobody. Następnie czarki należy przenieść na szkiełku podstawowym pod lupę, wypreparować tchawki przy powiększeniu 40x. Zmiany w tchawkach ogląda się przy tym samym lub większym powiększeniu. Do badań w kompensorze trychinoskopowym odcina się cienki krążek z przedniej części tułowia pszczoły, prowadząc cięcie przed pierwszą parą skrzydełek. Odcięty wraz z mięśniami krążek umieszcza się w kompensorze w kropli 5% kwasu mlekowego lub ługu sodowego, po kilkunastu minutach przykrywa górnym szkłem, rozgniata przez przykręcenie śrub i ogląda przy powiększeniu 25-300x.