Category: Choroba pszczół

Zarys systematyki, anatomii i fizjologii pszczół

Pszczoła miodna (Apis mellifera L.) należy do typu stawonogów (Arthropoda), podtypu tchawkodysznych (Tracheata), gromady owadów (Insecta), podgromady uskrzydlonych (Pterygogenea), rzędu błonkoskrzydłych (Hymenoptera), podrzędu żądłówek (Aculeata), nadrodziny pszczół (Apoidea), rodziny pszczołowatych (Apidae), rodzaju pszczoła (Apis). W skład rodzaju pszczoła wchodzą cztery gatunki: pszczoła miodna (Apis mellifera), pszczoła indyjska (Apis indica), pszczoła olbrzymia (Apis dorsata), pszczoła karłowata (Apis florea), Pszczoła miodna buduje plastry dwustronne z czystego wosku w miejscach okrytych. Gniazdo składa się z kilku plastrów budowanych w położeniu pionowym, równolegle do siebie. Zasklep na komórkach z czerwiem stanowi lekko wypukłe wieczko całkowite. W obrębie gatunku pszczoły miodnej występują liczne podgatunki, rasy i odmiany. Wyodrębnia się kilka grup pszczół miodnych, a mianowicie: grupę pszczół afrykańskich: pszczoła afrykańska, madagaskarska, południowoafrykańska, egipska, algierska, perska, syryjska i cypryjska, grupę pszczół kaukaskich: pszczoła kaukaska szerokołapa, kaukaska wysokogórska i pszczoła krymska, grupę pszczół europejskich. W tej grupie występują cztery najważniejsze podgatunki: pszczoła włoska, kraińska, miodna właściwa i pszczoła stepowa. Pszczoła włoska (Apis mellifera ligustica) jest pszczołą obszarów nizinnych, łagodną, charakteryzuje się względnie niską rojnością i dobrze trzyma się plastrów. Znosi ona stosunkowo dobrze długą zimowolę. Pszczoła kraińska (Apis mellifera carnica) jest zasadniczo pszczołą górską. Odznacza się ona dużą łagodnością, dobrze trzyma się plastrów i dobrze znosi mroźne, długotrwające zimy. Pszczoła miodna właściwa (Apis mellifera mellifera), czyli pszczoła północna, wykazuje stosunkowo małą rojność i jest przystosowana do długiego zimowania. Trzyma się ona jednak słabo plastrów i wykazuje dużą agresywność. W rozróżnianiu poszczególnych ras pszczół wykorzystywane są najczęściej następujące parametry: indeks łokciowy (kubitalny) skrzydeł, wymiary pilozytu 5 tergitu, wymiary strefy zabarwienia między I i II segmentem, długość języczka, wymiary rąbka filcowego. Podejmowanie racjonalnych metod profilaktyki i terapii chorób wymaga znajomości anatomii i fizjologii organizmu pszczoły oraz biologii całej rodziny pszczelej. Ma to duże znaczenie, ponieważ problemy anatomii i fizjologii owadów nie są omawiane na wydziałach weterynaryjnych w ramach dyscyplin dydaktycznych anatomia i fizjologia zwierząt.

Znaczenie ekonomiczne gospodarki pszczelarskiej

W miarę rozwoju ekonomicznego kraju i intensyfikacji produkcji rolnej wzrasta znaczenie gospodarki pszczelarskiej. Pszczoły odgrywają bardzo ważną rolę jako: zapylacze większości roślin, zarówno dzikich jak i uprawnych, producenci miodu i wosku oraz producenci mleczka pszczelego, jadu i propolisu. Rola pszczół jako zapylaczy wynika przede wszystkim z ich biologii, złożonej organizacji i gromadnego życia. Nabiera ona dużego znaczenia szczególnie przy podnoszeniu poziomu agrotechniki, osuszaniu bagien, likwidacji nieużytków i chwastów, stosowaniu środków ochrony roślin, które prowadzą do likwidacji licznych gatunków dzikich owadów, zwłaszcza wśród zapylaczy błonkoskrzydłych. Znaczenie dzikich zapylaczy roślin maleje szczególnie na plantacjach monokultur roślin pastewnych i oleistych, rozciągających się niekiedy na setkach hektarów. W tych warunkach pszczoły stają się jedynym owadem użytkowym, którego można wykorzystać w sposób planowy do podnoszenia plonów określonych gatunków roślin. Pszczoły są ważnym czynnikiem w biocenozie lasu. Dostateczna liczba pszczół zwiększa liczbę nasion roślin owadopylnych w lesie, a tym samym wpływa na naturalne odnawianie się drzewostanu. Ponadto pszczoły zapylają wiele roślin wchodzących w skład runa leśnego, jak: poziomka, borówka czernica i borówka brusznica, jeżyny i maliny. Pszczoły wpływają na plonowanie roślin uprawnych zarówno w uprawach polowych jak i w sadach i plantacjach drzew owocowych. Szczególnie duże znaczenie mają one w uprawach gryki, koniczyny czerwonej i białej, esparcety, lucerny, wyki kosmatej, nostrzyka żółtego, koniczyny krwistoczerwonej, rzepaków i słonecznika. Udział pszczół w zapylaniu drzew owocowych w sadach i na plantacjach dochodzi do 80,3%. Spośród warzyw są zapylane przez pszczoły wszystkie gatunki dyniowatych, niektóre rośliny strączkowe, nasienniki kapustnych oraz niektóre rośliny korzeniowe. Również ogromny jest udział pszczół w zapylaniu roślin uprawnych w szklarniach, zwłaszcza ogórków, melonów, poziomek i truskawek. Niemniej ważną rolę spełniają pszczoły jako producenci miodu, wosku, mleczka pszczelego, jadu i propolisu. Miód i mleczko są produktami bezpośredniej konsumpcji, wosk stanowi bardzo cenny surowiec dla przemysłu farmaceutycznego, elektrotechnicznego, chemicznego i kosmetycznego. Jad pszczeli, a ostatnio propolis znajdują coraz szersze zastosowanie jako substancje o działaniu leczniczym. Rozwój pszczelarstwa stwarza również konieczność zapewnienia bazy pożytkowej dla pszczół w poszczególnych okresach sezonu wegetacyjnego poprzez uprawy poplonów i wsiewanie roślin nektarodajnych. Takie postępowanie w konsekwencji przyczynia się do zwiększenia własnej produkcji pasz dla zwierząt. Program rozwoju pszczelarstwa opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa na lata 1976-1980 zakłada optymalną normę obsady pni pszczelich wynoszącą 5 pni na 100 ha użytków rolnych lub leśnych. W kraju jedynie w trzech województwach (elbląskie, lubelskie i zamojskie) liczba pni na 100 ha użytków rolnych lub leśnych przekracza 5. W skali kraju niedobór wynosi 365 300 pni, co stanowi 26,3% stanu wynikającego z normy.